Postmodernizm Nedir?

“Post” eki sonra anlamında gelmektedir. Postmodernizm ise basit anlamda modernizmden sonra, modernizmden devam eden veya daha derin olarak modernizmden kaynaklanan sorunların aşılmaya çalışılması anlamına gelmektedir. 20. yüzyılın ikinci yarısında etkili olmaya başlayan postmodernizm; mimari, resim, felsefe, edebiyat gibi alanlarda modernitenin sorgulandığı bir akımdır.

Literatürde bu kavram için çok farklı tanımlamalar mevcut olmasına rağmen (toplumsal, sanatsal, eleştirisel vb.) çevrelerin fikir birliğine vardığı kesin bir görüş bulunmamaktadır. Bu durum postmodernizme karmaşık anlamlar yüklemiş ve kavram belirsiz bir hal almıştır. Araştırmalarımıza göre postmodernizmin en sade ve öz tanımı; Dilek Doltaş tarafından 2003 yılında yazılan “Postmodernizm ve Eleştirisi Tartışmalar/Uygulamalar” eserinde ifade edildiği gibidir:

 “Postmodernizm:1970’lerden başlayarak bugüne kadar Batı modernizminin ve onunla ilgili Aydınlanma ve hümanizm projelerinin politik güç ve çıkar amacına hizmet eden normlarını sorgulayan, onun düşünce yapısını çözen, çelişkilerine, çarpık ve kendine dönük norm ve yaklaşımlarına ışık tutan en önemli eleştiri yöntemidir. (s.190)”

Dilek Doltaş, Postmodernizm ve Eleştirisi Tartışmalar/Uygulamalar, 2003

Not: Postmodernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Postmodern Mimari hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz.

‘Postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir’ sorusunu cevaplamadan önce, 18. ve 19. yüzyıllarda hakim olan bir fikir ve sanat akımı olan modernizmi incelemek gerekir. Modernizm, Latince “modernus” kelimesinden gelen, yeni ve güncel anlamındaki “modern” kavramı üzerine geliştirilmiş olan bir akımdır.

Not: Modernizm ile ilgili olarak daha fazla bilgiye sahip olmak için ‘Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri‘ başlıklı yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Postmodernizm Akımı Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Postmodernizm kelimesine ilk olarak modernizmin etkisinin zayıflamaya başladığı 1940’lı yıllarda rastlamaktayız. İkinci Dünya Savaşı ile beraber 1950’li yıllarda edebiyat alanındaki eleştirilerde kullanılmaya başlanan postmodernizm terimi, 1960’ların mimari eserleri üzerindeki etkisi ile daha da popüler hale gelmiştir. Ancak literatüre geçmesi, İngiliz tarihçi Arnold Joseph Toynbee’nin postmodernizm kelimesini 1974 yılında eserinde kullanması ile olmuştur. Arnold Joseph Toynbee, batının İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemini “postmodern” olarak tanımlamaktadır.

Postmodernizm genel olarak, modernizmin zaman içerisinde evrilmesiyle ortaya çıkan ve kitleleri rahatsız eden problemlere karşı şekillenmiştir. Modernizmin yarattığı sorunlara eleştirisel bakış açısıyla yaklaşmayı esas alan postmodern akım bir dönem etkisini sürdürmüştür. Modernizmin son zamanlarında ortaya çıkan bu problemler kısaca şunlardır;

• Modernizmin temelinde yer alan hümanizm etrafında şekillenen, ekonomik ve siyasi modeller sorgulanmaya başlamıştır,
• Küreselleşme ve tüketim toplumu olma yönünde hızlı bir değişim başlamıştır,
• İnsan hakları ve demokrasi kavramına bakış açısı oldukça büyük yara almıştır,
• Teknolojik gelişim ve büyüyen sanayi, kapitalist sistemin çarklarında insanları ezmeye başlamıştır,
• Gelişen ekonomiler güç savaşlarını beraberinde getirmiştir. Ekonomiler silah üretimine ağırlık vermiş ve nükleer silahlanma ile sonuçlanan bir süreç yaşanmıştır,
• Kontrolsüz sanayileşme sonucu insanlar kendi elleri ile doğaya zarar vermeye başlamış ve bu doğal yaşamı negatif olarak etkilemiştir,
• Kapitalist sermaye insanları tekdüze sisteme iterek, bir nevi modern kölelik sistemine yol açmıştır,
• Bireysel özgürlükler zarar görmüş ve insanlar kalabalıklar içinde yalnızlaşmıştır,
• Tüm bu gerçekler ışığında insanlar güvensizlik ve kimlik problemleri yaşamaya başlamıştır.

Yukarıdaki temel problemlerin ve büyük yıkımlara sebep olan İkinci Dünya Savaş’ının etkisiyle, artık insanlar yeni arayışlar içerisine girmiştir. Mevcut sistem sorgulanmaya başlamış ve insan odaklı(!) olarak ifade edilen modernizmin fazlasıyla akılcı yaklaşımına olan karşıtlık hızla yayılmıştır. Cezayir Bağımsızlık Savaşı ve 1968 Paris olayları postmodernizme hız kazandıran diğer tarihsel olaylar arasında yer almaktadır.

Fransa’nın 1827 yıllarında başlayan Cezayir işgal süreci, 1 Kasım 1954 tarihinde halkın ayaklanma bildirgesi ile başka bir boyuta taşınmıştır. Cezayir Fransa’nın tüm baskılarına karşın, 1 Temmuz 1962 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. 1964 Eylül’ünde Berkeley Üniversitesi’nde yapılan Vietnam Savaşı karşıtı protestolar ve 1968 Fransa öğrenci ayaklanmaları ise sürecin devamı niteliğindedir. Tüm bu konjonktürel siyasi etkilerin, postmodernizm akımın ortaya çıkmasında yapı taşları olduğunu ifade edebiliriz.

Postmodernizm Özellikleri Nelerdir?

Postmodernizm özellikleri ana maddeler halinde şu şekilde sıralanabilir;

• Postmodernizm; rasyonalizm, kapitalizm, pozitivizm, liberalizm gibi tüm kavramların karşısındadır,
• Modernizm ve yarattığı değerlere karşı sorgulayıcıdır,
• Eklektizm hakimdir. Sentez yerini parçalanmaya bırakır ve bu parçalar bütünleştirilemez; ancak birbirine iliştirilebilir,
• Genel geçer evrensel bütünlük yerine her türlü çoğulculuk tercih edilir,
• Milli ve evrensel kültür anlayışı reddedilir,
• Bütün otoritelere ve kuralcılığa karşı bir görüş vardır. Tek bir gerçek ve anlam vardır kavramı yerine çoklu gerçek ve anlamlar üzerinde durulur,
• Genel olarak toplumun her alanındaki kural ve düzenlere karşı, bozucu ve reddedici bir tavır hakimdir,
• Geleneksel kavramlar ve bakış açıları sorgulanarak, ironik bir tavır ve alaycılık sergilenir,
• Zıt kutuplar bir arada kullanılır; geçmiş – şimdi, geleneksel – modern, sağ – sol vb.
• Din kavramına karşı daha olumlu bir tavır sergilenir,
• Aşırı görecelik hakimdir,
• Gerçekliğin yerine imgeler tercih edilir,
• Doğru ve yanlış zıtlığına karşı, her şey doğrudur veya her şey yanlıştır bakış açısı vardır,
• Geçmişin sahip olduğu kendi gerçekleri ile birlikte yaşatılması istenir,
• Geçmiş ile güncel arasındaki bağları koparmamak esastır,
• Postmodernizm; tarih, hukuk, edebiyat, biyoloji, coğrafya, güzel sanatlar, tıp, siyaset, felsefe ve mimari gibi çok farklı alanlarda etkisini hissettirmiştir.

Postmodernizm Temsilcileri

Postmodernizmin hakim olduğu dönemde, sanatçıların genel olarak modernizmin getirdiği kısıtlayıcı ve kuralcı bakış açısından sıyrılmaya çalıştığı görülmektedir. Bu dönem ile birlikte daha çok sezgi, duygu, yaratıcılık, fantezi ve hayal gücüne sahip eserler ortaya çıkmıştır. Postmodernizmin gelişiminde büyük pay genellikle Fransızlara verilse de postmodernizme ilham kaynağı olanların Alman filozofları olduğu düşünülmektedir. Özellikle, “İlerleme yalnızca modern bir düşüncedir, fakat yanlış bir düşüncedir.” diyen Nietzsche, Heidegger ve Soren Kierkegaard gibi filozoflar, postmodernizm felsefesinin ortaya çıkmasına büyük katkı sağlamışlardır.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi birçok farklı alanda karşımıza çıkmakta olan postmodenizmin bir çok önemli temsilcileri bulunmaktadır. Sizler için seçtiğimiz bazı önemli postmodernizm temsilcileri şunlardır:

* Ressam: Robert Rauschenberg (1925 – 2008)

* Ressam: Gerhard Richter (1932 – )

* Ressam: Chris Ofili (1968 – )

* Yazar: Umberto Eco (1932 – 2016)

* Yazar: Italo Calvino (1923 – 1985)

* Yazar: Paul Auster (1947 – )

* Yazar: Salman Rushdie (1947 – )

* Şair: Allen Ginsberg (1926 – 1997)

* Şair: Paul Hoover (1946 – )

* Şair: Susan Howe (1937 – )

* Mimar: Michael Graves (1934 – 2015)

* Mimar: James Stirling (1926 – 1992)

* Mimar: Robert Venturi (1925 – 2018)

Türkiye’de Postmodernizm Akımı

Postmodernizm akımının öne çıkmaya başladığı yıllar Türkiye açısından oldukça çalkantılı bir döneme denk gelmiştir. Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’na katılmamış olsa bile 1960, 1971, 1980 yıllarında ülkede yaşanan darbeler, dışa kapalı olan ülkenin fikri ve ticari üretim anlamında en zor dönemleri arasında yer almaktadır. 1980 sonrası ekonomik olarak yavaş yavaş dışa açılmaya başlayan Türkiye’de genel anlamda bir farklılaşma süreci başlamıştır.

Öncelikle 1990 yılları itibarıyla batıya kapıların açılması sonucunda, var olan yabancı eserlerin çevrilmesi ve yurt dışı ziyaretleri ile batıyı tanıyabilme şansı doğmuştur. Bu vesile ile ilerleyen dönemlerde modernizm ve postmodernizm kavramlarının Türkiye’deki anlaşılma süreci daha sağlıklı bir hal almıştır.

Ülkemizde, özellikle mimari ve edebiyat alanında postmodern olarak adlandırılabilecek bazı çalışmalar bulunmaktadır. Orhan Pamuk, Oğuz Atay, Pınar Kür, Yusuf Atılgan, Adalet Ağaoğlu gibi ünlü yazarların bazı eserleri bu kategoride yer almaktadır. Ayrıca ekonomik gelişmeler paralelinde ortaya çıkan alışveriş merkezleri ve gökdelenler ile ülkemizde çeşitli postmodern ve modern mimari örnekleri görmek mümkündür.

Bu yazımızda, ‘Postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir‘ sorusunu kısaca cevaplamaya çalıştık. 19. ve 20. yüzyılın iki önemli akımı hakkında daha fazla bilgi almak için ‘postmodernizm ve modernizm arasındaki farklar‘ yazımızı ve ‘modernizm akımı ve özellikleri‘ yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, postmodernizmin mimari üzerindeki etkisini daha iyi anlamak için ‘postmodern mimari‘ hakkındaki yazımızı okumayı unutmayın!

Bu Yazı Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Modernizm basit bir tanımla ifade edilip geçilmeyecek kadar geniş bir kavramdır. Kısaca tanımlamak gerekirse modernizm, insanların refaha kavuşması paralelinde Rönesans ve Reform hareketleri ile ortaya çıkmaya başlayan; resim, edebiyat, mimari gibi alanlarda etkili olmuş yenilikçi bir akımdır. Bu dönemde, din eksenli düşünce tarzı yerini hümanizm temelinde akılcılık, bilginin evrenselliği, barış ve özgürlük kavramlarına bırakmıştır.

Modernizm, etkisini İkinci Dünya Savaşı’na kadar sürdürmüş olan bir fikir ve sanat akımıdır. İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde yerini postmodern akıma bırakmıştır. Postmodernizm ise modernizmin etkin olduğu dönem içerisinde ortaya çıkan önemli ve temel problemlere tepki olarak doğmuştur. Postmodernizm ile ilgili daha detaylı bilgi almak için ‘Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir‘ isimli yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu yazımızda, yakın geçmiş dönemin en önemli fikir ve sanat akımlarından biri olan ‘Modernizm nedir‘, ‘Modernizm akımı ve özellikleri nelerdir‘ sorularının cevaplarını inceledik:

Modernizm Nedir?

Modernizm, Latince “hemen, şimdi, yeni” anlamına gelmekte olan “modo” kelimesinden türeyen “modernus” sözcüğünden gelmektedir. Modernus kelimesinin ilk kullanışı ise oldukça eskilere dayanmaktadır. Bu kavram, yaklaşık olarak 5. yüzyılda Paganizmden Hristiyanlığa geçiş esnasında, Hristiyanlığın eskiye göre daha farklı özelliklere sahip olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır. Bir nevi Hristiyanlığın modern olmak ile eşdeğer olması şeklinde tanımlanabilir. “Yeni ve güncel” anlamında kullanılan “modern” kavramı ise günümüze gelene kadar ilk kullanım şekline göre büyük bir değişim geçirmiştir.

Modernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Modern Mimari hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Modernizm Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Yakın tarihten günümüze kadar geçen zaman incelendiğinde; özgür düşünce, bilgi ve insan temelli yaklaşımların geçmişinin maalesef çok eskilere dayanmadığını ifade edebiliriz. Din temelli baskıcı yaklaşımlar, savaşlar, kıtlık, yaşama gayesi vb. kavramlar insanlığın özgürleşmesinde daima büyük engeller olarak karşımıza çıkmıştır. Ta ki 17. ve 18. yüzyıllarda Rönesans ile başlayan aydınlanma dönemine kadar.

Modernizmin temellerinin atıldığı bu dönemde, dünyada coğrafi keşiflerin yapılması ve bununla beraber deniz ticaretinin artması, dönemin İtalya’sında zenginliğe ve refaha sebep olmuştur. Kilisenin baskısının azalması ile beraber Medici ailesi gibi dönemin ünlü ve zengin aristokratlarının sanata ve sanatçılara olan ilgisi artmıştır. Bu da aristokrat ailelerin sanata ve sanatçılara yatırımını beraberinde getirmiştir.

Yine bu dönemde hümanizm, başta İtalya olmak üzere tüm Avrupa’yı etkisi altına almıştır. Tüm bu olgular ışığında, temeli Reform ve Rönesans hareketi olan; özgürlük, akıl, demokrasi, laiklik, eşitlik vb. kavramların konuşulmaya başladığı aydınlanma dönemi başlamıştır.

Modernizm nedir sorusunun cevabı ise yukarıda bahsi geçen tüm bu kavramların geçen zaman içerisinde olgunlaşması paralelinde, 19. yüzyıl sonlarında ve 20. yüzyıl başlarında batılı dünyada egemen olan bir dünya görüşü, fikir ve sanat akımıdır.

Modernizm aslında hem modern yaşam tarzını, hem de kültürel gelişmeyi ifade eder. Bu kavramın günümüze gelmesinde emeği geçen en önemli düşünürler ise Jean Jack Rousseau, Descartes, Montesquie ve Kant olmuştur. Özellikle Kant, modernizmin daha sağlam temeller ile ortaya çıkmasına öncülük eden çalışmalar yapmıştır.

Modernizmin Özellikleri Nelerdir?

Modernizmin özellikleri ana maddeler halinde şu şekilde sıralanabilir;

• Modernizm rasyoneldir ve pozitivisttir,
• Bilimsel olarak denemeler yapmak, ispat çabasında olmak, her türlü bilgi kaynağı ve otoriteye eleştirisel yaklaşmak temel prensipleri arasındadır,
• Özünde insan aklına güvenmek ve insan haklarına saygı yatmaktadır.
• Din, tarih, ahlak, hukuk, felsefe vb. kavramların sebep sonuç ilişkisi ekseninde sert eleştirisi mevcuttur,
• Geleneksel düşünce yapısı ile çatışır; bilimsel bakış açısı ve rasyonel düşünce hakimdir,
• İnsanlığın akıl ve bilim temelinde gelişebileceğini ifade eder, geçmiş bilgilerin günümüz için faydalı olabileceğine inanılır,
• Nesnel gerçeklik prensibi paralelinde hareket eder, evrenseldir ve ilerleyici kavramları savunur,
• Etik ve ahlak kavramlarının tüm dünya için aynı olması gerektiği düşünülmektedir,
• Hayat amaçlarının objektif bakış açısıyla belirlenmesi ve bu şekilde yaşanması gerektiği ifade edilir,
• Kentlilik, sosyal yaşamın rasyonelleşmesi, bireyselleşme, demokrasi, laiklik, uzmanlaşma, teknoloji gibi kavramlar hakimdir,
• Felsefe, resim, müzik, edebiyat, mimari gibi farklı alanlarda etkisini hissettirmiştir.

Yukarıda sıralanmış olan maddelerin hakim olduğu modernizm, insan odaklı yaklaşımı sayesinde ilk dönemlerinde oldukça verimli sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Fakat zaman içerisinde teknolojik gelişmeler, küreselleşme ve kapitalizmin baskın gelen yönleri, insan temelli bu yaklaşımı sonu savaşlarla biten çıkmaz bir yola sokmuştur. Dönem içerisinde insan öncelikli olan sistem, yerini bir nevi modern köleliğin hakim olduğu bir döneme bırakmıştır. Bunun sonucu olarak, tepkisel yaklaşımın ve modernizm eleştirilerinin hakim olduğu postmodernizm ortaya çıkmıştır.

Modernizm Akımı Temsilcileri

Listeye geçmeden önce modernizm ve eleştirisel felsefenin kurucularından olan ünlü Alman filozof Immanuel Kant’tan (1724 – 1804) ayrı olarak bahsetmemiz gerekmektedir. Başlangıçta fizik ve astronomi alanlarında yazıları olan Kant, 1770’li yıllardan sonra 18. yüzyılın ünlü filozoflarından David Hume ve Jean-Jacques Rousseau etkisiyle eleştirisel felsefe konusunda çalışmalarına başlamıştır.

Resimden edebiyata, mimariden şiire her sanat dalı için ayrı bir etki dönemi olan modernizm için çok daha detaylı analizler yapılması gerekmektedir. Özet niteliği taşıyan bu yazımızda, modernizm akımının farklı alanlardaki başlıca temsilcilerini ve bazı önemli eserlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

* Ressam, George Pierre Seurat (1859 – 1891)

* Ressam, Édouard Manet (1832 – 1883)

* Ressam, Edvard Munch (1863 – 1944)

* Yazar, Gustave Flaubert (1821 – 1880)

* Yazar, James Joyce (1882 – 1941)

* Yazar, Virginia Woolf (1882 – 1941)

* Şair, Charles Pierre Baudelaire (1821 – 1867)

* Şair, Thomas Stearns Eliot (1888 – 1965)

* Şair, Ezra Pound (1885 – 1972)

* Matematikçi, Richard Dedekind (1831 – 1916)

* Fizikçi ve filozof, Ludwig Boltzmann (1844 – 1906)

* Mimar, Joseph Paxton (1803 – 1865)

* Mimar, François Coignet (1814 – 1888)

* Mimar, William Le Baron Jenney (1832 – 1907)

Türkiye’de Modernizm Akımı

Rönesans ve Reform hareketleri sonrasında batıda yaşanan Fransız Devrimi gibi büyük olaylar, dönemin Osmanlı Devleti için de bazı şeylerin eskisi gibi olamayacağının habercisi gibiydi. Doğu ile batı arasında kalan Osmanlı için ise bu süreç biraz daha zorlayıcı olmuştur. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi ile başlayan Osmanlı modernleşme süreci, Cumhuriyet döneminde devam ederek tamamlanmıştır. Sanayi devrimi ile desteklenemeyen bu modernizm yaklaşımı, tüm dünyada olduğu gibi ayrımcılık problemini de beraberinde getirmiştir. Doğal olarak o yıllarda yaşanan tüm bu gelişmelerin kültürel anlamda hem Osmanlı hem de yeni Cumhuriyet için yansımaları derin olmuştur.

1907 yılında Osman Hamdi Bey tarafından çizilen bu eser dönemin eleştirmenleri tarafından; geri kalmış bir toplumu çağdaşlaştırmaya çalışan bir aydının yorgun halini ifade ettiği şeklinde yorumlanmıştır. Türkiye’de modernizmin sanat üzerine etkisi, büyük Osmanlı İmparatorluğunun çöküşü ve genç Cumhuriyet’in kuruluşu sonrasında hissedilmeye başlanmıştır.

Bu yazımızda, ‘Modernizm nedir – Modernizm akımı ve özellikleri nelerdir‘ sorusunu kısaca cevaplamaya çalıştık. 19. ve 20. yüzyılın birbirini takip eden iki önemli akımı hakkında daha fazla bilgi almak için ‘postmodernizm ve modernizm arasındaki farklar‘ yazımızı ve ‘postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir‘ yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, modernizmi tüm yönleriyle anlamak için uluslararası stil olarak da anılan ‘modern mimari‘ hakkındaki yazımızı okumayı unutmayın!

Bu Yazı Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Genellikle bir arada kullanılan modernizm ve postmodernizm kavramları, aslında birbirine taban tabana zıt görüşleri savunan iki farklı düşünce yapısını ifade etmektedir. 19. ve 20. yüzyıla damgasını vuran akımlar olan modernizm postmodernizm arasındaki farklar hakkında bilgi vermeden önce kısaca ‘modernizm ve postmodernizm nedir‘ sorusunu cevapladık. İyi okumalar… 🙂

Modernizm Nedir?

19. yüzyıl ortalarında ortaya çıkan modernizm kelimesinin kökeni Latince “modernus” kelimesine dayanmaktadır. Kelime anlamı olarak “yeni ve güncel” anlamında kullanılan modern kavramı, hümanizm temelinde oluşan Rönesans aydınlanma döneminin devamı niteliğindedir. Özünde modern yaşam tarzını ve kültürel gelişmeyi ifade etmektedir. Ahlak, hukuk, felsefe, din, tarih gibi kavramları sebep sonuç ilişkisi ekseninde sert bir şekilde eleştirmektedir.

Daha detaya inildiğinde modernizm fikrinin temeli 18. yüzyıla kadar dayanmaktadır. David Hume ve Jean-Jacques Rousseau etkisiyle, felsefe konusundaki çalışmalarına başlayan Immanuel Kant için modernizm akımın ortaya çıkmasına sebep olan fikirlerin babasıdır diyebiliriz.

‘Modernizm nedir’, ‘Modernizm neden ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Modernizmin özellikleri nelerdir’ ve ‘Modernizmin temsilcileri kimlerdir’ sorularının cevaplarını öğrenmek için Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri isimli yazımızı okumayı unutmayın!

Postmodernizm Nedir?

“Post” eklendiği kelimeye “- den sonra” anlamı katan bir ön ektir. Bu bağlamda basitçe; Postmodernizm, modernizmden sonra gelen, modernizmden devam eden veya daha kapsamlı olarak modernizmden kaynaklanan sorunların aşılmaya çalışıldığı dönem anlamına gelmektedir. 20. yüzyıl ortalarında, İkinci Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkmaya başlayan postmodernizm akımı; mimari, resim, felsefe, edebiyat ve daha birçok alanda etkili olarak modernizmi sert bir şekilde eleştirmiştir.

Teknolojik yenilikler ve sanayinin gelişmesi paralelinde modernizm akımı, yozlaşmaya başlamış ve insan odaklı bir felsefe yerine daha çok insanı sömüren bir olguya dönüşmüştür. İşte tam da bu temele dayanan modernizm karşıtlığı, İkinci Dünya Savaşını takip eden Cezayir’in özgürlük süreci ve Paris öğrenci ayaklanmaları ile kendine çok daha sağlam bir zemin oluşturmuştur.

‘Postmodernizm nedir’, ‘Postmodernizm neden ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Postmodernizmin özellikleri nelerdir’ ve ‘Postmodernizmin temsilcileri kimlerdir’ sorularının cevaplarını öğrenmek için Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir isimli yazımızı okumayı unutmayın!

Modernizm Postmodernizm Arasındaki Farklar Nelerdir?

19. ve 20. yüzyıla damgasını vuran modernizm postmodernizm arasındaki farklar şunlardır:

• Ortaya çıktıkları dönemler incelendiğinde, modernizm akımı 19. yüzyıl ortalarında görülmeye başlamıştır. Postmodernizm ise İkinci Dünya Savaşı sonrası filizlenmeye başlamış ve genel olarak 20. yüzyılın ikinci yarısında geniş kitlelere ulaşmayı başarmıştır.

• “İnsan odaklı olma” tezi ile ortaya çıkan modernizm felsefesinde; rasyonalizm, kapitalizm, pozitivizm gibi kavramlar savunulur. Geçen zaman içerisinde tüm bu kavramların insanlara zarar vermeye başladığını düşünen postmodernist düşünce ise bahsi geçen kavramların tam olarak karşısında konumlanmıştır.

• Modernizm akıl ve bilim temelinde daha çok sentez odaklı bir yaklaşım izlemiştir. Postmodernizm ise bütünleştirilemez, ancak iliştirilebilir parçalar ve eklektizm(seçmecilik) odağında bir yaklaşıma sahiptir.

• Rönesans sonrası aydınlanma düşüncesi ile şekillenmeye başlayan modernizm, din kavramına karşı aşırı sorgulayıcıdır. Postmodernizm ise geçmiş ile daha yakın bir ilişki kurmayı tercih etmiş ve din kavramına daha olumlu yaklaşmıştır.

• Modernizm, benimsediği evrensel bütünlük felsefesi paralelinde genel kabulleri savunmaktadır. Postmodernizmde ise genelleme reddedilerek çoğulculuk desteklenmektedir.

• Modernizmin ilk zamanlarında herkesin benimsediği; demokrasi, laiklik, teknoloji ve insan hakları gibi kavramlar öne çıkmış ve akımın en önemli olguları olmayı başarmıştır. Postmodernizm ise tüm bu kavramların zamanla yanlış işletildiğini, yarardan çok zarar getirdiğini ve insanları köleleştirdiği iddia etmektedir.

• Modernizm temel olarak, ulaşılabilen tek bir gerçek ve tek bir anlam üzerine odaklanmaktadır. Postmodernizm ise tek kavramı yerine birden çok gerçek ve birden çok anlam felsefesini izlemektedir.

• Modernistler dönemin şartları ve bakış açıları sebebiyle politikadan uzak bir yaklaşım sergilemişlerdir. Postmodernistler ise içinde bulundukları dönem ve gelişen dünya paralelinde kitlelere yayılan politikaya karşı kayıtsız kalamamıştır. Postmodernistler modernistlere göre politikanın daha çok içinde olmuşlardır.

• Modernizm genel olarak felsefe, resim, müzik, edebiyat, mimari gibi çeşitli alanlarda etkisini hissettirmiştir. Postmodernizm ise çok daha geniş bir yelpazede etkilerini göstermiştir. Örnek vermek gerekirse postmodernizm, mimariden zoolojiye kadar çok farklı disiplinlerle ilgilenmiştir. Benzer şekilde; tarih, hukuk, edebiyat, biyoloji, coğrafya, tüm sanat dalları, tıp, siyaset, felsefe alanlarında da etkisini göstermiştir.

Modernizmin ve postmodernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Modern Mimari ve Postmodern Mimari hakkındaki yazılarımızı okuyabilirsiniz.

• Modernizmde etik ve ahlak kavramlarının tüm dünya için aynı olması gerektiği düşünülmektedir. Postmodernizm ise genel geçer kavramlara karşıt bir tutum izlemektedir. Her anlamda çoğulculuk tercih edilmiştir.

• Modernizm milli ve evrensel bir kültür anlayışını savunmaktadır. Postmodernizm ise tam tersi bir bakış açısına sahiptir.

• Modernizmin geçmişe bakış açısı daha sığdır. Postmodernizmde ise geçmiş önemlidir ve geçmişin kendi gerçekleri doğrultusunda yaşatılması fikri savunulmaktadır.

Çok büyük filozoflar tarafından temelleri atılan bu iki düşünce yapısı, zaman içerisinde evrilerek hala etkisini sürdüren akımlar olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bir yanda modernizm fikrine ilham veren ünlü Alman filozof Immanuel Kant; diğer tarafta ise postmodernizm fikrinin fitilini ateşleyen düşünürlerden biri olan ünlü Alman filozof Friedrich Nietzsche.

Günümüzde ise Habermas, Anthony Giddens gibi birçok düşünür aslında modernizmin sona ermediğini savunmaktadırlar. Postmodernizmin birçok fikrini kabul eden bu düşünürler, bu yeni gerçeklikleri modernizmin içindeki olgular olarak tanımlamaktadırlar.

Bu yazımızda, ‘Modernizm ve Postmodernizm Nedir’, ‘Modernizm Postmodernizm Arasındaki Farklar Nelerdir‘ sorularının cevapları hakkında genel bir bilgi verdik. 19. ve 20. yüzyılın bu iki önemli akımı hakkında daha detaylı bilgi almak için ‘Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir‘ ile ‘Modernizm Nedir – Modernizm Akımı ve Özellikleri‘ yazılarımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Bu Yazı Modernizm ve Postmodernizm Arasındaki Farklar İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Modern Mimari Nedir?

Modern mimari, kökeni 19. yy.’da gerçekleşen endüstri devriminin yol açtığı gelişmelere dayanan ve 20. yy.’ın ilk yarısında yaygınlaşan; çağının ihtiyaçlarına, sanat anlayışına ve yapı teknolojisine uygun çözümler arayan yenilikçi bir mimarlık üslubudur.

Modern mimarlık, dönemin yeni inşaat teknolojilerinin ve yapı malzemelerinin (özellikle betonarme, cam ve çelik) kullanımına dayanmaktadır. Modern mimaride fonksiyonalizm, yani formun işlevi takip etmesi gerektiği fikri öne çıkar. Binanın yapısal, işlevsel ve mekansal gereklilikleri dışındaki süslemeler reddedilmektedir. Kuramsal olarak iyi bir yapı, estetik çekicilik kadar, kullanılma amacına uygun niteliklere de sahip olmalıdır.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

1910’dan 1980’lere dek gelişen tüm mimari üsluplar “modern mimari akımlar” olarak değerlendirilir. Modern mimarlığın öncüleri ve en önemli mimarları; Frank Lloyd Wright, Staatliches Bauhaus, Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ve Le Corbusier’dir.

Modern mimaride iç mekanların ve planın düzenlenmesi en az dış görünüş kadar önemlidir. Modern iç mekan tasarımı ve tarihi hakkında bilgi almak için Modern Dekorasyon Fikirleri yazımızı okuyabilirsiniz.

Çağdaş ve Modern Mimari Arasındaki Fark

Sürekli karıştırılan modern ve çağdaş mimari, birbirinden farklı dönemleri ve stilleri ifade eder. Modern mimari, modernizm olarak bilinen ve 1960’lara kadar süren bir sanat akımından esinlenmiştir. Çağdaş mimari ise 1960’lardan günümüze kadar uzanan dönemi ifade eder. Modern ilkelerin katılığı ve yapı malzemelerinin tekdüzeliği nedeniyle günlük yaşam için çok soğuk hale gelen modern mimari, 1960’larda yerini çağdaş mimariye bırakmıştır.

Not: Postmodern mimarlık tarihi, özellikleri ve örnekleri hakkında bilgi almak için “Postmodern Mimari Nedir” yazımızı okuyabilirsiniz.

Modern Mimari Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

Modern mimarlık, 18. yy.’ın sonlarında sanayi devrimi ile birlikte batı uygarlıklarında başlayan bir süreçtir. 19. yüzyılın sonunda teknoloji, mühendislik ve yapı malzemeleri devrimleri ile birlikte, eski mimari tarzlardan koparak tamamen işlevsel ve yeni olan bir şey icat etme arzusundan doğar.

Mimaride malzeme devrimi, daha güçlü, daha hafif ve daha yüksek yapılar inşa etmek için demir, cam ve betonarme kullanılmasıyla başlar. 1848 yılında, çok büyük pencereler üretilmesine olanak sağlayan döküm cam levha keşfedilmiştir. 1851 Londra sergisinde Joseph Paxton tarafından tasarlanan Kristal Saray, ilk modern mimari örneği olarak kabul edilmektedir.

Yeni malzemelerin ve tekniklerin ortaya çıkışı, mimarlara 19. yüzyılın sonlarında Avrupa ve Amerikan mimarisine hakim olan neoklasik ve eklektik modellerden uzaklaşmaları için ilham vermiştir. Geçmişle olan bu kopuştan, 1872 tarihli “Entretiens sur L’Architecture” isimli kitapta şu şekilde bahsedilmiştir:

Günümüzde artık geçersiz olan gelenekler olmadan, zamanımızın bize verdiği araç ve bilgileri kullanarak yeni bir mimari başlatabiliriz. Her işlev için malzemesi; her malzeme için kendi biçimi ve süsü.

Eugène Viollet-le-Duc

Bu kitap, aralarında Louis Sullivan, Victor Horta, Hector Guimard ve Antoni Gaudi’nin de bulunduğu birçok dönem mimarını etkilemiştir.

Louis Sullivan’ın, modern mimaride faydacı sadeliğin önemini vurgulamak için öne sürdüğü “Formun işlevi takip etmesi gerektiği” fikri modern mimari düşüncenin temelini oluşturur. 1893 Chicago Dünya Fuarı için binalar tasarlayan mimar Louis Sullivan, Chicago’daki ilk yüksek çelik çerçeveli ofis binalarına öncülük etmiştir.

Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Bilim, teknik ve endüstrinin gelişmesi yeni bir düşünce sistemini de birlikte getiriyordu. 1. Dünya Savaşı sonrası, 1920’ler tam bir ütopya dönemiydi. Bu dönemde yeni mimarlık geçmişin üsluplarından farklı olmalıydı. 19. yy.’ın taklide ve seçmeciliğe dayalı mimarisinden, eskiye dönük abartılı süslemelerden uzaklaşılmalıydı. Çağın konuları, malzemesi ve teknolojisi de artık bir önceki dönemden çok farklıydı. Havaalanı, hangar gibi yapı türleri, birçok endüstri ve spor tesisi gibi farklı yapı ihtiyaçları doğmuştu. Konut kavramı ise 20. yy.’da yepyeni bir anlam ve boyut kazanacaktı.

Yapı türleri gibi yapı malzemeleri de artık değişmişti. Betonarme, çelik, alüminyum ve cam, yeni dönem mimarisinin popüler malzemeleri olmuştu. Mimarlar bu yeni malzemelerle yeni teknikler denemeye başladı, bu da onlara daha fazla tasarım özgürlüğü sağladı. İstenilen şekilde kalıplanabilen ve geniş alanlar yaratabilen betonarme, modernist mimarlar için ana malzeme olarak taş ve tuğlanın yerini aldı. 1903-1904’te Paris’te Auguste Perret ve Henri Sauvage, daha önce sadece endüstriyel yapılar için kullanılan beton ile betonarme apartman yapıları inşa ettiler.

20. yy.’ın ortalarına gelindiğinde betonarme kabuklar, çok eğrili yüzeyler, üç boyutlu uzay kafes sistemi, asma-germe strüktürler, mimaride yepyeni formların ortaya çıkmasını sağladı. Bu tür tasarımlarda, mimar gibi düşünüp davranan strüktür mühendislerinin rolü büyüktür.

Böylece, yeni malzeme ve strüktür yöntemlerinin sağladığı olanaklar, sürekli olarak kentleşen modern bir toplumun ihtiyaçlarına cevap verecek yeni bir mimarlığı hem gerekli hem de mümkün kılmaktaydı. Yeni bir ideolojiyle rasyonelleşmeye ve endüstrileşmeye yönelen modern mimari, tarihi biçimlerin kopyaları yerine özgün tasarım arayışlarını benimseyecekti.

Modern Mimari Nasıl Yayılmıştır?

1. Bauhaus Okulu

DÜnyaca ünlü sanat ve tasarım okulu, mimar Walter Gropius tarafından 1919’da Almanya’da Weimar’da kurulmuştur. Savaş sonrası Gropius’a göre, daha fonksiyonel, ucuz ve kalıcı ürünlerin üretildiği yeni bir mimari stil başlamalıydı. Bauhaus’un yaklaşımı, endüstrileşmenin doğal erdemi olan anonimliğe kucak açtı.

Mimari, tasarım ve sanat alanlarında yeni akımlar yaratan Bauhaus okulu; 1925’te Dessau’a, 1928’de Berlin’e taşınmıştır; 1933’te Nazilerce kapatılmıştır. Son yöneticisi olan Ludwig Mies von der Rohe ile Bauhaus’taki diğer mimarlar ABD’ye geçerek modern mimari fikirlerin yayılmasını sağladılar.

2. Modern Mimarlığın 5 İlkesi, Le Corbusier

Modern mimari stilin oluşmasındaki en önemli etkilerden biri Le Corbusier’in 1925’te öne sürdüğü beş ilkedir. “Modern Mimarlığın 5 İlkesi”; zemin katının boşaltılarak serbest düşey taşıyıcılar(pilotiler) kullanılması, çatıda serbest alan(teras çatı, çatı bahçesi), serbest plan, taşıyıcı iskeletin duvarlardan bağımsız duruma getirilmesiyle serbest cephe ve bant pencerelerdir.

3. CIAM

1928 yılında kurulan ve 1959 yılında dağılan CIAM (Modern Mimarlık Kongresi), dönemin en önemli mimarları tarafından Avrupa çapında düzenlenen bir dizi etkinlik ve kongreden sorumlu bir organizasyondur. Amacı Modern hareketin ilkelerini, mimarlığın tüm alanlarına (peyzaj, şehircilik, endüstriyel tasarım ve diğerleri) odaklanarak yaymaktı.

1928’de Le Corbusier, Walter Gropius, Mies von der Rohe gibi Avrupa’nın öncü mimarlarının, CIAM’da bir araya gelmeleriyle benimsenen kesin karara göre, süslemenin reddi, düz çatı, dikdörtgen form, beyaz duvarlar ve geniş pencereler modern mimari tasarım ilkeleri olarak kabul edilmiştir. Böylece CIAM’ı oluşturan mimarların yarattıkları objektif kurallara dayalı akım, bütün mimarlık dünyasını etkilemeye başlamış ve giderek yaygınlık kazanmıştır.

4. Uluslararası Stil – Modernizm

1930’larda Almanya, İtalya ve Rusya’daki siyasal baskı rejimlerinin sanata ve mimarlığa etkileriyle yalnızca o ülkelerde değil, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde modern mimari üslup ön plana çıktı. Artık ulusalcı, klasik ya da tarihsel seçmeci anılarla bezeli abartılı mimariye karşın, CIAM ilkelerine dayalı mimarlık, karakteristik bir modern üslup haline geldi. Nazi rejimi yüzünden Avrupa’dan ABD’ye geçen mimarların, özellikle de Mies’in ABD’deki çalışmaları sonucunda, 1950’lerde tamamen yaygınlaşarak Uluslararası Modernizm – Uluslararası Stil olarak anılmaya başladı.

Neden Sona Ermiştir?

2. Dünya Savaşı’nın bittiği 1945 yılından sonra Avrupa’da yeni inşaat yöntemleriyle çok sayıda toplu konut uygulaması görülmektedir. Batı Avrupa ülkelerinde kısa sürede inşa edilen yapılar, daha çok mühendislerin denetimi ve öncülüğünde gerçekleşir. Böylece konut yapılarında prefabrikasyon ve seri üretime dayalı büyük bir tekdüzelik meydana gelir. Bu tekdüzeliğin konutun yanı sıra öteki yapılarda da görülmesiyle birlikte 60’lı yılların ortalarında Modern mimarlığa karşı tepkiler artmaya başlar.

“Less is more” / “Less is a bore”

Mies’in “Less is more” (Az çoktur) şeklinde özetlediği düşünceye karşılık “Less is a bore” (Az sıkıcıdır) sloganı oluşan tepkiyi özetler niteliktedir. Modern mimariye adeta savaş açıp modern hareketin sınırlayıcı öğretisini, çeşitlilik arayışlarıyla aşmayı amaçlayan yeni mimari akımlar ortaya çıkar. Bu akımlar, Modern mimarlığın maniyerist aşaması olarak da nitelendirilebilir.

Modern mimarlık kuramsal olarak, “izm”leri reddetmekteydi, ona karşı çıkan yeni akımların adları ise çoğunlukla “izm”lerle anılmaya başlar. Hatta Modern mimarlık bile günümüzde Modernizm olarak anılmaktadır. Bu akımların başlıcaları: Yeni Brütalizm, Metabolizm, Geç Modernizm, Postmodernizm, Dekonstrüktivizm’dir.

Modern mimarinin en ünlü örnekleri genel olarak 20. yüzyılın ortalarında sona ermiştir; ancak tasarım stili binaları 20. yüzyılın sonlarına doğru etkilemeye devam etmiştir.

Modern mimarlık sonrası ortaya çıkan Postmodern mimarlık ve özellikleri hakkında bilgi almak için ‘Postmodern Mimari Nedir?‘ başlıklı yazımızı okumayı unutmayın!

Modern Mimarinin Özellikleri Nelerdir?

Pek çok alt stile sahip olan modern mimari için farklı biçimlerde görülebilen birkaç tanımlayıcı özellikten bahsedebiliriz. Modern mimarinin özellikleri kısaca; formun işlevi takip etmesi, süslemenin reddi, temiz bir geometri ve malzemenin doğal görünümünü korumak ilkelerine dayanmaktadır. Modern mimaride yaygın olarak görülen temel özellikler şunlardır:

• Temiz çizgiler ve geometrik formlar: Modern mimaride birbirlerine 90 derecelik bir açı ile konumlandırılan yatay ve dikey çizgiler vurgulanmaktadır. İyi tanımlanmış geometrik formlar; dikdörtgen, silindirik ve kübik şekiller kullanılmaktadır.
• Minimalist tasarım: Bir binanın tasarımından gereksiz tüm süslemeler çıkarılır, tek süs yapının kendisi olmalıdır. Malzemelere ve alanın etkin kullanımına odaklanılır.
• Geniş çatı çıkıntıları ve yatay tasarım: Modern yapılarda geniş çatı terasları ve çatı bahçeleri kullanılarak yatay kütleye vurgu yapılmaktadır.
• Büyük cam duvarlar ve bant pencereler: İç mekana bol miktarda doğal ışığın girmesini sağlayan geniş pencereler, hatta cam duvarlar kullanılır. Yatay şeritler halinde yerleştirilmiş “bant pencereler” modern mimarinin karakteristik özelliklerindendir.
• Serbest kullanımlı açık kat planları: Mekanları duvarlarla ayırmak yerine, yemek ve yaşam alanlarının birbirine aktığı geniş ve ferah kat planları tercih edilir.
• Modern malzeme ve tekniklerin kullanımı: En yaygın görülen modern yapı malzemeleri; çelik, beton, demir ve camdır. Çelik kolonlar, brüt beton bloklar, lekeli beton zeminler, kolonsuz alanlar ve radyant ısıtma sistemleri gibi modern malzeme ve sistemler kullanılmaktadır.
• Geleneksel malzemelerin yenilikçi kullanımı: Ahşap, tuğla ve taş gibi geleneksel yapı malzemeleri, doğal güzelliklerini sergileyen basit yollarla yenilikçi bir kullanıma sahiptir.
• Doğal çevre ile ilişki: Binaların kendisini çevreleyen doğal peyzajla ilişkisi önemlidir. Modern yapılar, iç mekanların doğal çevreyi en iyi şekilde tamamlayacağı şekilde tasarlanır.
• Asimetrik kompozisyonlar: Modern tasarımlar, temiz bir plana sahip, gereksiz süslemelerden arındırılmış, büyük geometrik şekillerden elde edilen asimetrik kompozisyonlardan oluşur.

Ülkelere Göre Modern Mimari Örnekleri

1950’lerde “Uluslararası Stil” olarak kabul edilen Modern mimari farklı ülkelerde farklı biçimlerde gelişim göstermiştir.

Amerika’da Modern Mimari

Hızla büyüyen Amerikan şehirlerinin merkezindeki arazi sıkıntısı ve yüksek gayrimenkul maliyetiyle birlikte yeni teknolojilerin gelişmesi sonucu, 19. yüzyılın sonlarında ilk gökdelenler Amerika Birleşik Devletleri’nde görünmeye başladı. Çelik çerçeveli ilk gökdelen, 1883’te William Le Baron Jenney tarafından tasarlanan, Chicago’daki 10 katlı “Home Insurance Building”tir. 1892 yılında kurulan Chicago okulu ise gökdelen konseptini daha da geliştirmiştir.

2. Dünya Savaşı sonrası, bina teknolojisi ve konut ihtiyacı açısından önemli bir dönemdir. Savaştan dönen milyonlarca Amerikan askeri için barınma ihtiyacının doğması, harap olmuş şehir merkezlerinde devlet tarafından finanse edilen birçok konut projesinin inşasına yol açmıştır.

Bauhaus okulunun 1933’te kapanmasıyla birlikte, son yöneticisi olan Ludwig Mies von der Rohe ile Bauhaus’taki diğer mimarların ABD’ye yerleşmesi, Amerika’da modern mimarinin hızla yayılmasını sağlamıştır. 2. Dünya Savaşı sonrasında gelişim gösteren modern mimari, yüksek katlı kurumsal ofis binalarının tasarımıyla öne çıkmıştır. 1957 yılında Ludwig Mies van der Rohe tarafından tasarlanan ilk gökdelen olan Seagram binası buna örnektir.

Savaş sonrası tektipleşen mimariye doğan tepkiler sonucu, 1980’lerin başında Amerika’da en baskın stil olarak postmodernizm doğdu ve dünyadaki birçok ülke bu stili takip etti.

Almanya’da Modern Mimarlık

1907’de Münih’te modernist bir endüstriyel hareket olan “Alman İş Federasyonu” kurulmuştur. Amacı, tasarımcıları ve sanayicileri bir araya getirerek, iyi tasarlanmış yüksek kaliteli ürünler ortaya çıkarmak ve yeni bir mimari tür yaratmaktı. 1909’da Behrens, modernist tarzdaki en eski ve en etkili endüstriyel binalardan birini, AEG türbin fabrikasını tasarlamıştır. 1911–1913’te Adolf Meyer ve Walter Gropius tarafından tasarlanan bir başka devrim niteliğindeki endüstriyel tesis olan Fagus fabrikası kurulmuştur. 1914’te 1. Dünya Savaşı’ndan sadece birkaç hafta önce, büyük bir modernist tasarım sergisi olan Köln sergisi düzenlenmiştir.

Walter Gropius, Almanya’da 1. Dünya Savaşı’ndan sonra 1919’da modernist tarzda eğitim veren “Bauhaus Sanat ve Tasarım Okulu“nu kurmuştur. Gropius, mimaride standardizasyonun ve fabrika işçileri için rasyonel olarak tasarlanmış apartman bloklarının toplu inşasının bir savunucusuydu. 1929’da Berlin’in banliyölerindeki işçiler için 8 ila 10 katlı ince apartman kuleleri kümelerinin inşasını önerdi. Naziler Almanya’da iktidara geldiklerinde, Bauhaus’u komünistler için bir eğitim alanı olarak gördüler ve 1933’te okulu kapattılar.

İngiltere’de Modern Mimarlık

Britanya’da 20. yüzyılın başlarına kadar klasisizm ön plandaydı. 1920’lerde Art Deco yaygınlaşarak popüler hale geldi. 1925’te Peter Behrens tarafından tasarlanan Northampton’daki New Ways, İngiltere’nin ilk modern mimari örneklerinden biridir. Savaşlar arası dönemde birçok önde gelen Avrupalı ​​mimarın İngiltere’ye gelmesi, De La Warr Pavilion ve Highpoint I gibi yapılarla modernist mimarinin gelişmesini sağladı.

1950’lerin ortalarına gelindiğinde, Le Corbusier’in de etkisiyle Modernizm, Brutalizm olarak adlandırılan şeye dönüştü. Zamanın simgesel yapılarından biri Londra’daki Kraliyet Ulusal Tiyatrosu‘dur. Brutalizm; alışveriş merkezleri, sosyal konutlar, ofis binaları, çok katlı otoparklar vb. fonksiyonel kent yapıları için tercih edilen bir stil haline geldi. Modernizmin İngiltere’deki önde gelen savunucuları Smithsons ve James Stirling’dir.

1967’de Milton Keynes gibi yeni şehir gelişmeleri ile Amerika’da ortaya çıkan neo-yerel Postmodernist tarzı zamanla benimsenmeye başladı.

Fransa’da Modernizm

Le Corbusier, Fransa’da yalnızca birkaç bina inşa etmesine rağmen Fransa’nın en ünlü mimarı olarak anılmaktadır. En önemli geç dönem eseri Evreaux-sur-l’Arbresle’deki Sainte Marie de La Tourette manastırıdır. İtalya’ya ilk seyahatinde ziyaret ettiği ortaçağ manastırlarından esinlenerek tasarladığı sade ve süslemesiz manastır, ham betondan inşa edilmiştir.

İspanya Modernizmi

En ünlü İspanyol modernisti olan Katalan mimar Josep Lluis Sert; İspanya, Fransa ve Amerika’da büyük başarılara imza atmıştır. Kariyerinin ilk yıllarında bir süre Le Corbusier’in altında çalışmıştır. 1937 Paris Fuarı için İspanyol pavyonunu tasarlamıştır. Daha sonraki önemli çalışmaları arasında Saint-Paul-de-Provence’deki Fondation Maeght ve Massachusetts’teki Harvard Bilim Merkezi yer alır. 

Türkiye’de Modern Mimari

Türkiye’ye modern mimari 1930 yılında gelmiştir. O yıllarda genç Türkiye Cumhuriyeti’nin endüstrileşme atılımları, yurdun çeşitli yerlerine yapılacak çok sayıda eğitim yapıları, garlar ve konutlar gibi kamusal yapı ihtiyaçları ve “muasır medeniyetler seviyesine ulaşma” çabası Modern mimarlığın gelmesinin en önemli nedenleridir. Modernizmin yeni ve geleceğe dönük ideolojisi, Osmanlı’dan miras kalan neo-klasik ağırlıklı geçmiş dönem mimari akımlar izlenerek gerçekleşemezdi.

Afife Batur’a göre Türkiye mimarisinin modernizm ile tanışması, Osmanlı İmparatorluğu’nun batılılaşma hamlesi dönemine kadar uzanmaktadır. Batur, genç Türkiye Cumhuriyetinin modernizmle ilişkisini; yeni Cumhuriyetin kendisini temsil edeceğini düşündüğü yeni ve çağdaş eğilimin Modernizm olduğu şeklinde yorumlar. Türkiye’ye modern mimarlığın gelişi, 1930’da Cumhuriyet’in resmi gazetesi Hakimiyet-i Milliye’de kutlanmıştır.

Modern mimarlığı 1. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’da ortaya çıkaran koşullar ile 10 yıl sonra Türkiye’deki koşulları tabi ki aynı değildir. Tek benzerlik, ikisinin de savaş sonrası yaşanan ekonomik kriz sonrası olmasıdır. 1930’lu yıllarda Türkiye’deki modern mimari uygulamalar incelendiğinde, çok kısa sürede benimsenen modernizmin yüzeysel olarak ele alındığı görülür. Yeni malzeme ve yapım yöntemlerinin verdiği olanaklarla elde edilebilecek yeni tasarımların araştırılması ve geliştirilmesi, maalesef söz konusu olmamıştır.

Modern Mimari Temsilcileri

Kuramları ve eserleriyle modern mimariyi şekillendiren, dünyanın en ünlü modern mimari temsilcileri şunlardır:

Walter Gropius

Bauhaus’un kurucusu Walter Gropius, Bauhaus’un kapatılmasından sonra 1934’te İngiltere’ye taşınmıştır. Üç yıl sonra Amerika’ya davet edilerek Harvard Tasarım Okulu’nda mimarlık fakültesinin başına geçen Gropius, Breuer ile birlikte Cambridge’de bir ofis açmıştır. Başarıları, Philip Johnson gibi geleceğin ünlü mimarları olacak bir çok öğrenciye ilham vermiştir. 1945’te Gropius ve Breuer, TAC(The Architects Collaborative) adı altında bir grup genç mimarla birlikte çalışmıştır. Önemli çalışmaları arasında Harvard Tasarım Okulu binası, Atina’daki ABD Büyükelçiliği (1956–57) ve New York’taki Pan American Airways’in genel merkezi (1958–63) yer almaktadır.

Ludwig Mies van der Rohe

“Less is more” (Az çoktur) sözüyle ünlü Ludwig Mies van der Rohe, 1939’dan 1956’ya kadar Illinois Teknoloji Enstitüsü olarak anılan mimarlık okulunun yöneticiliğini yapmıştır. 1948–51 yıllarında enstitü için inşa ettiği modern tarzdaki yeni binalar, Amerika’da yüksek binalar için model olmuştur.  Savaş sonrası dönemde eserleriyle, Chicago’yu Amerikan modernizminin öncüsü haline getirmiştir.

Bir diğer önemli eseri, Amerikan konut mimarisi üzerinde muazzam bir etkiye sahip olan basit bir yatay cam kutu olan Farnsworth Evi’dir. (1945–1951) Ayrıca, Chicago Kongre Merkezi (1952–54), SR Crown Hall(1950–56) ve New York’taki Seagram Binası(1954–58) modernizmin yalın zarafeti için yeni bir standart belirlemiştir. 1962-68’de Berlin’de Nationalgallerie’yi inşa etmek için Almanya’ya dönmüştür. Öğrencileri ve takipçileri arasında, fikirlerinden büyük ölçüde etkilenen Philip Johnson ve Eero Saarinen yer alır.

Frank Lloyd Wright

1947’de 80 yaşında olan Wright, Amerikan modernizmine en başından beri şahitlik etmiştir. Herhangi bir harekete dahil olmayı reddetse de Wright, modern mimarinin öncülerinden kabul edilmektedir. 1940 yılına kadar birçok önemli projeye imza atmıştır. Güney Florida Koleji, Johnson Wax Genel Merkezi ve Price Kulesi önemli projelerinden bazılarıdır.

1943’te sanat koleksiyoncusu Solomon R. Guggenheim tarafından modern sanat koleksiyonu için bir müze tasarlamak üzere görevlendirilmiştir. Ziyaretçilerini 20. yüzyılın sanatında tura çıkaran müze, içinde spiral bir rampa bulunan kase şeklindedir. 1946’da başlayan inşaat, 1959 yılındaki ölümüne kadar tamamlanamamıştır.

Le Corbusier

Fransız mimar, savaş sürecinde yaklaşık 10 yıldır bina inşa etmemiştir. Sonrasında Fransız hükümeti tarafından Marsilya’da bir apartman projesinde görevlendirilmiştir. Unité d’habitation adı verilen yapı sonradan Cité Radieuse adını almıştır. Fütüristik kentsel planlama hakkındaki kitabında yer alan tasarım doktrinlerini takip eder. Direkler üzerinde caddenin üzerine yükseltilmiş beton bir çerçeveye sahiptir. Beton çerçeve içerisinde, bir yapbozun parçaları gibi olan, teraslı 337 dubleks apartman birimi yer alır.

Le Corbusier, tamamen işlevsel olan bu binaya uygun mobilya, halı ve lambalar tasarlamıştır. Le Corbusier’in sakinlere verdiği tek dekorasyon seçeneği iç mekandaki renklerdir. Ünlü yapı, hem Fransa hem de Almanya’daki benzer binalar için prototip haline gelmiştir.

Bu Yazı Modern Mimari Nedir? Tarihi, Özellikleri & Örnekleri İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.