Gotik Nedir?

Gotik adı ilk olarak 16. yüzyılda, İtalyan sanatçı Giorgio Vasari tarafından, Roma İmparatorluğu’nu yıkan Got’ların mimarlığı için “barbarlara özgü” anlamında kullanılmıştır. Günümüzde mimari, müzik, dekorasyon, sanat ve moda gibi çeşitli alanlarda kullanılan “Gotik” kelimesi, belirli bir stili ifade etmek için kullanılmaktadır. Gotik sanatı ağırlıklı olarak mimaride, daha sonra heykel ve resimde görülmektedir.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

Gotik Mimari Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

12. yüzyılda ortaya çıkan gotik mimarlık, 16. yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir. Fransa’da doğan bu mimari stil daha sonra Avrupa’nın çeşitli ülkelerine yayılmıştır. Her sanat akımı bir öncekinin içinden eleştirel bir biçimde doğar. Gotik mimari de Romanesk stilinin gelişmesiyle ortaya çıkmış, zamanla yerini Rönesans stilindeki yapılara bırakmıştır.

Mimaride Gotik stilin ilk kez ortaya çıktığı ve geliştiği yer, Fransa’nın kuzeyinde, Paris ve çevresini kapsayan “Ile de France” bölgesidir. Gotik mimarinin ilk örneği, 1122’de Fransız tarihçi ve mimar Abbot Suger tarafından tasarlanan St. Denis Bazilikası olarak kabul edilir. Abbot Suger, kilisenin tasarımında doğu seyahatlerinde gördüğü sivri kemerler ve detaylı süslemelerden ilham almıştır.

İlgili Yazılar: Bazilika Nedir | Bazilika Tipleri ve Dünyanın En Ünlü Bazilikaları

Gotik Mimari Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Gotik mimari, Haçlı seferlerinin başarısızlıkla sonuçlanması ve diğer sebeplerden dolayı inancını kaybedip, kilisenin etkisinden çıkmaya başlayan halk üzerinde yeniden otorite sağlamak amacıyla dönemin din adamlarının etkisiyle ortaya çıkmıştır.

Gotik özellikler Avrupa’da çoğunlukla katedral ve kiliselerde görülmektedir. Katedraller ve kiliselerin yapılma amacı, Tanrıyı yüceltmek ve Hıristiyanlığı yaymak olduğu kadar piskoposlar ve zengin tüccarların güçlerini de yansıtmaktır. Bu sebeple katedraller, şehirdeki diğer yapılardan daha yüksek ve uzak mesafelerden kolaylıkla görülebilen yapılarıyla, insanları etkileyecek şekilde tasarlanmıştır. Gotik katedral ve kiliselerin göğe doğru yükselen görkemli yapıları, kralların ve Hıristiyanlığın insanlar üzerindeki gücünü göstermektedir.

Gotik katedral, evreni temsil eder. Yapının yüceliği ve büyüklüğü gibi her mimari özellik dini bir mesaj içermektedir. Göğe doğru yükselen Gotik katedrallerin vermek istediği en önemli mesaj ise Tanrının büyüklüğü ve yüceliğidir. İncil’den kesitler sunan heykeller, vitraylar ve duvar resimleri gotik kiliselerde görülen diğer mimari unsurlardır.

Gotik mimariyle birlikte daha aydınlık ve daha hacimli hale gelen kiliseler, gotik stilin giderek yayılmasına ve kale, saray, köprü, şehir kapıları gibi farklı yapı türlerinde de kullanılmasına neden olmuştur.

Gotik Mimarinin Özellikleri Nelerdir?

Gotik mimarinin 3 temel özelliği; kaburgalı tonozlar, sivri kemerler ve uçan payandalardır. Gotik mimarinin genel özellikleri kısaca şunlardır:

• Gotik mimarinin en dikkat çeken özelliği, eserlerin uzunlamasına büyümesidir. (Bu özellik resim ve heykel gibi diğer sanat formlarında da kendini göstermektedir.)
• Gotik yapılarda süslemeler artmıştır. Karmaşık ve birbirine geçmiş doğal şekillerden elde edilen zengin bir süsleme tarzı kullanılmıştır.
• Sivri kemer kullanılmıştır. Binalar yükseldikçe artan ağırlık sorununu çözmek için bina yükünü yaymayı sağlayan dayanma kemerleri yapılmıştır. Bu kemerler, aynı zamanda yapılara dekoratif ve estetik bir görünüm kazandırmıştır.
• Pencereler ve açıklıklar ön plana çıkmıştır. Yapılarda duvarlar neredeyse ortadan kaldırılmış ve geniş açıklıklar ile doğal ışık içeri alınmıştır.
• Işık daha da önemli hale gelmiştir. Rengarenk vitray pencerelerden içeri giren ışık huzmeleri, kiliseler içerisinde ruhani bir hava yaratır.
• Gotik mimariyle birlikte, önceleri daha sade olan cephelerde, süslemeli geniş kapılar, çok sayıda heykel ve kabartmalar kullanılmıştır.
• Cephenin tam ortasına gelen, renkli camlarla yapılmış dini resimlerin yer aldığı yuvarlak gül pencereler, bu üslubun diğer önemli özelliklerinden biridir.

İlgili Yazılar: Gotik Mimari Örnekleri | Dünyanın En Ünlü Gotik Yapıları

Ülkelere Göre Gotik Mimarinin Özellikleri:

Almanya’da Gotik Mimari:

O dönemde kökleri sıkı sıkıya Romanesk mimari stiline bağlı olan Almanya’da gotik tarz, Fransa ve İngiltere’den çok sonra kendini göstermeye başlamıştır. Önceleri Romanesk yapıların bir bölümünde uygulanmıştır. Alman gotik mimarisinin bir bölümü Fransız gotik tarzından ilham alan büyük katedral yapılarıdır. Bunların en önemli örnekleri, tamamen gotik ilk yapı olan Köln ve Strasbourg katedralleridir. İkinci gotik akımı ise İngiliz dilenci kiliselerinin düzenlerinin ve süslemelerinin örnek alınmasıyla oluşturulan iç mekanlarda görülmektedir.

İspanya’da Gotik Mimari:

İspanya, gotik mimaride Fransa’dan sonra en erken gelişim gösteren ülkelerden biridir. Hac yolları ve gezgin mimarlar vasıtasıyla etkinliği o dönemde her geçen gün artan bu mimari akım, Fransız gotik tarzının etkisinde kalmıştır. Endülüs bölgesi de dahil olmak üzere ülkenin bir çok bölümünde gotik mimari ile inşa edilmiş ihtişamlı katedraller görmek mümkündür. Bu eserlerden en önemlisi ünlü Barselona katedralidir.

İtalya’da Gotik Mimari:

Gotik mimari unsurlarının İtalya’ya geç ulaşması ve bunun paralelinde Rönesans düşüncesinin oldukça erken zamanda ortaya çıkması sonucunda, İtalya’da gotik eserler göreceli olarak diğer Avrupa ülkelerinin gerisinde kalmıştır. Ancak unutmamak gerekir ki sözcük ve kavram olarak “Gotik” Giorgio Vasari tarafından ilk İtalya’da ortaya çıkmıştır. Bu dönem zarfında İtalya’da yapılan en önemli Gotik eser ise kendine özgü, sade ve Romanesk esintiler taşıyan Milano katedralidir.

Kuzey Almanya, Kuzey Polonya ve İskandinav Ülkelerinde Gotik Mimari:

Orta ve Doğu Avrupa’daki Gotik mimari, politik sebeplerden dolayı oldukça farklı bir süreç izlemiştir. 1346 yılında IV. Charles, Prag’ı kutsal Roma İmparatorluğunun başkenti yapmış ve Fransız mimarlara bir katedral siparişi vermiştir. Fransa’daki örneklerinin tersine bu bölgede önemli katedraller çoğunlukla tuğladan yapılmış ve Backstein Gotiği denen bir tarz ortaya çıkmıştır. Taştan tuğlaya geçişteki temel sebep, taşın temin edilememesi ve ekonomik problemlerdir. Bu sebeple, bölgede yapılan eserlerde genel olarak duvar süslemeleri daha az detaylıdır. Yapılarda renkli sırlar ve oldukça güzel yıldız tonoz örnekleri görülmektedir.

Türkiye’de Gotik Mimarinin Uygulandığı Önemli Yapılar:

Ülkemizde camiye çevrilen birkaç kilise haricinde tam anlamıyla gotik bir esere rastlamak mümkün değildir. Ancak bazı eserlerde gotik mimariyi andıran denemeler veya benzerlikler görülmektedir. Pertevniyal Valide Sultan Cami’nin pencereleri ve Eminönü Hacı Küçük Cami’nin minaresinde olduğu gibi sivri kemerli pencerelere ve yukarı doğru uzanan vitray çalışmalarına rastlamak mümkündür.

İlgili Yazılar: Barok Mimari Nedir

Bu Yazı Gotik Mimari Nedir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Gotik mimari, adını Roma İmparatorluğu’nu tarihe gömen Got’ların “barbarlara özgü” mimarisinden almıştır. 12. ve 16. yüzyıllar arasında inşa edilen bu ortaçağ yapıları; kaburgalı tonozlar, sivri kemerler ve uçan payandalar ile öne çıkmaktadır. İlk olarak Fransa’da Paris ve çevresinde görülen gotik mimari örnekleri, daha sonra Almanya, İspanya, İngiltere, İtalya gibi birçok önemli Avrupa ülkesinde göz alıcı eserler ile karşımıza çıkmaktadır. Bu yazımızda, dünyadaki en önemli 25 gotik yapıyı ve özelliklerini inceledik. İşte, Avrupa’nın dört bir yanından sizler için seçtiğimiz gotik mimari örnekleri…

Not: Gotik mimari örneklerini incelemeye başlamadan önce aşağıdaki linke tıklayarak ‘Gotik nedir’, ‘Gotik mimari ne zaman, nerede ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Gotik mimarinin özellikleri nelerdir’ sorularının cevaplarını bulabilirsiniz.

Gotik Mimari Örnekleri

1. Köln Katedrali, Almanya

Kuzey Avrupa’nın en büyük gotik katedrali olan Köln Katedralinin yapımı yaklaşık 600 yıl sürmüştür. 1248 yılında yapımına başlanan katedral, 1473 yılında kaderine terk edilmiş ve 350 yıl boyunca o şekilde kalmıştır. 1840 yılında orijinal tasarımına bağlı kalarak yapımına tekrar başlanan bu muazzam katedral, 1880 yılında tamamlanmıştır. Gotik tarzda inşa edilen en yüksek ikinci kuleye sahip olan Köln Katedrali,  Köln şehrinin bombalarla tamamen yıkıldığı 2. Dünya Savaşını ufak tefek hasarlar ile atlatmıştır. Şu an Köln Başpiskoposluğunun bulunduğu Köln Katedrali, dünyanın en önemli gotik mimari örnekleri arasında ilk sırayı almaktadır.

İlgili Yazılar: Gotik Mimari Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

2. Milano Katedrali, İtalya

Milano şehrinde Piazza del Duomo’da bulunan dünyaca ünlü Milano Katedrali, yapımı yaklaşık 600 yıl süren diğer bir muhteşem gotik mimari eseridir. 1386 yılında yapımına başlanan katedralin yarı inşaatı, o dönem için çok kısa sayılabilecek sürede(16 yılda) 1402 yılında tamamlanmıştır. Ekonomik yetersizliklerden dolayı yapımına ara verilen katedral, şu an gördüğümüz son halini 1965 yılında almıştır. Dünyanın en büyük üçüncü katedrali olan Milano Katedrali, süslü gotik cephesi ve çok sayıda kulelerden oluşan etkileyici dış görüntüsü ile her zaman turistlerin ilgi odağı olmayı başarmıştır.

3. Notre Dame de Paris, Fransa

Fransızca’ da “bizim anamız”, “Meryem Ana” anlamında gelmekte olan “Notre Dame” kelimelerine birçok kilise veya katedral isminde rastlamak mümkündür. Bunlardan biri olan Notre-Dame de Paris, gotik mimarinin başladığı yer olan Fransa’nın – belki de tüm Avrupa’nın – en bilinen ve en önemli kilisesidir. 1163 yılında yapımına başlanan kilise, 1345 yılında tamamlanmıştır. Kilise barok mimarinin en büyük hayranlarından biri olan “Güneş Kral XIV. Louis” ve oğlu “XV. Louis” zamanında önemli değişikliklere uğramıştır. 

İlgili Yazılar: Barok Tarzı Mimari Örnekleri

Fransız devriminde kilisede bulunan dini imgelerin birçoğu tahrip edilmiştir. 2. Dünya Savaşı sırasında da zarar gören kilise, çeşitli dönemlerde kısa süreli restorasyonlar geçirmiştir. Görkemli kilise, en son 15 Nisan 2019 tarihinde çıkan yangında büyük hasar görmüştür. Yaklaşık 850 yıllık katedralin restorasyonu için dünyanın her yerinden milyonlarca euro bağış toplanmıştır. Uzmanların verdiği bilgiye göre restorasyonu 10 – 15 yıl sürecek olan katedralin, en kısa sürede eski ihtişamlı günlerine dönmesini umut ediyoruz.

4. Floransa Katedrali, İtalya

1436 yılında yapımı tamamlanan ve Floransa siluetine hakim konumda bulunan Floransa Katedrali, diğer adıyla “Duomo” bugüne kadar yapılmış en büyük tuğla kubbeye sahiptir. Rönesans döneminin ünlü İtalyan mimarlarından Filippo Brunelleschi tarafından tasarlanan bu ünlü kubbenin nasıl yapıldığı hala gizemini korumaktadır.

5. Old Town Bridge Tower, Çekya

Gotik mimari, dini yapıların yanı sıra farklı türdeki önemli yapılarda da karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan bir tanesi de Prag’da bulunan ünlü Old Town Bridge köprüsünün kulesidir. Dönemin imparatoru IV. Charles tarafından mimar Peter Parler’a yaptırılan kulenin inşaatı 1357 – 1380 yılları arasında gerçekleşmiştir.

6. Canterbury Katedrali, İngiltere

Tarihi 6. yüzyıla kadar dayanmakta olan Canterbury Katedrali, İngiltere’nin en eski katedrallerinden biridir. 1070-1077 yılları arasında tamamen yeniden inşa edilen katedral, yaklaşık 100 yıl sonra önemli bir yangın geçirmiştir. Bunun sonucunda katedralin doğu tarafı gotik mimari ile baştan yapılmıştır. Başpiskopos Tomas Becket’in Kral II. Henry tarafından gönderilen şövalyeler tarafından öldürüldüğü katedral, önemli bir tarihi olaya ev sahipliği yapmıştır. Katedral 1988 yılında UNESCO Dünya Mirasları listesine eklenmiştir.

7. Saint-Denis Bazilikası, Fransa

Gotik mimarinin ilk önemli eseri, 1122’de Fransız tarihçi ve mimar Abbot Suger tarafından tasarlanan St. Denis Bazilikası olarak kabul edilmektedir. Eski Roma mezarlığı üzerine inşa edilen bazilikada hala eski dönem kalıntıları görülebilmektedir. Aynı zamanda bazilika, 10. ve 18. yüzyıllar arasında yaşamış birçok kralın mezarına da ev sahipliği yapmaktadır.

İlgili Yazılar: Bazilika Nedir? Bazilika Tipleri ve Dünyanın En Ünlü Bazilikaları

8. Notre Dame de Reims, Fransa

Yılda yaklaşık 1.000.000 ziyaretçi ile Fransa’nın en önemli ikinci katedrali konumunda bulunan Reims katedrali, diğer adıyla “Notre Dame de Reims” 13. yüzyılda inşa edilmiştir. Uzun yıllar boyunca birçok Fransız kralının taç giyme törenine ev sahipliği yapan katedral, gotik tarzın mükemmel bir örneğidir.

9. Salisbury Katedrali, İngiltere

1220-1258 yılları arasında inşa edilen Salisbury katedrali İngiltere’nin en yüksek kilise kulesine sahiptir. Gotik katedral, aynı zamanda İngiltere’nin en büyük manastırına da ev sahipliği yapmaktadır. Salisbury katedralinin bir başka özelliği ise dünyanın çalışan en eski saatlerinden birine sahip olmasıdır. 1215 yılında imzalanan, dönemin kralının yetkilerinin kısıtlanması esasıyla İngiltere ve demokrasi tarihinin önemli yapıtaşlarından biri olan Magna Carta’nın(Büyük Özgürlük Fermanı) orijinal kopyası da bu katedralin içinde yer almaktadır.

10. Bizim Leydi Kilisesi, Belçika

Belçika’nın Brugge şehrine tam anlamıyla hakim konumda bulunan Bizim Leydi Kilisesi (The Church of Our Lady), 115 metre yüksekliğinde Dünya’nın en yüksek ikinci tuğla kulesine sahiptir. Yapımı 13. yüzyılda başlayıp 15. yüzyıla kadar devam etmekte olan gotik kilise, Michelangelo tarafından yapılan “Madonna and Child” isimli beyaz mermer heykele ev sahipliği yapması ile ünlüdür. 1794 yılında Fransız devrimciler ve 1944 yılında Naziler tarafından çalınan heykel, her iki olay sonrasında da yuvaya geri dönmeyi başarmıştır.

11. Amiens Katedrali, Fransa

1220 – 1270 yılları arasında inşa edilen, Fransa’nın en uzun katedrali olma unvanı ile ünlü olan Amiens katedrali, gotik mimarinin diğer önemli örneklerinden birisidir.

12. Chartres Katedrali, Fransa

12.yüzyılın sonlarında inşa edilen ve Fransa’nın en iyi korunmuş gotik mimari katedrali olan Chartres katedrali, 1979 yılında UNESCO Dünya Mirasları listesine girmiştir.

İlgili Yazılar: Katedral Nedir? Dünyadaki En Ünlü Katedraller

13. Kara Kilise, Romanya

Almanlar tarafından inşa edilen Kara Kilise, Romanya’nın Brasov kentinde bulunmaktadır. Günümüzde Luhteryanlar için ibadet merkezi olarak kullanılmakta olan kilisenin yapımı 1476 yılında tamamlanmıştır.

14. Frankfurt Katedrali, Almanya

Frankfurt şehrinin en büyük dini binası olma özelliğine sahip olan bu katedralin yapımı 1550 yılında tamamlanmıştır. Özellikle 19. yüzyılda Almanya için birlik sembolü olan bu gotik mimari örneği, günümüzde şehrin en önemli turistik noktalarından biri olarak varlığını sürdürmektedir.

15. Leuven Belediye Binası, Belçika

Dini binalar haricinde listemize girmeyi başaran ikinci önemli gotik yapı olan Leuven Belediye Binası, 1448-1469 yılları arasında inşa edilmiştir. Dış cephe süslemeleri, ihtişamlı kuleleri ile ün kazanan bu yapı, hak ettiği değeri 19. yüzyılda görmüş ve önemli bir restorasyondan geçmiştir. 1. Dünya Savaş’ından hasar almadan kurtulan yapı, 2. Dünya Savaş’ında isabet eden bombalar sebebiyle ağır hasar almıştır. 1983 yılında son restorasyonu tamamlanan Leuven Belediye Binası, günümüzde de hizmet vermeye devam etmektedir.

Diğer Önemli Gotik Mimari Örnekleri

Dünyanın en önemli gotik mimari örnekleri listemizin geriye kalan diğer eserleri ise şunlardır:

16. Aziz Stephen Katedrali, Avusturya

17. Gent Çan Kulesi, Belçika

18. Zagreb Katedrali, Hırvatistan

19. Ayasofya Katedrali, Kuzey Kıbrıs

20. Saint Vitus Katedrali, Çekya

21. Lincoln Katedrali, İngiltere

22. Wells Katedrali, İngiltere

23. Orvieto Katedrali, İtalya

24. Santa Maria de Vallbona Manastırı, İspanya

25. Westminster Abbey, İngiltere

26. Brugge Belediye Binası, Belçika

27. Brugge Çan Kulesi, Belçika

28. Brüksel Belediye Binası, Belçika

Bu listede yer alması gerektiğini düşündüğünüz başka önemli gotik mimari örnekleri varsa, lütfen yorumlarda bizimle de paylaşınız. Dünyadan önemli ve yaratıcı proje örnekleri incelemek için Mimari sayfamızı ziyaret etmeyi unutmayın. 🙂

Bu Yazı Gotik Mimari Örnekleri: Dünyanın En Ünlü Gotik Yapıları İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.