Modern Mimari Nedir?

Modern mimari, kökeni 19. yy.’da gerçekleşen endüstri devriminin yol açtığı gelişmelere dayanan ve 20. yy.’ın ilk yarısında yaygınlaşan; çağının ihtiyaçlarına, sanat anlayışına ve yapı teknolojisine uygun çözümler arayan yenilikçi bir mimarlık üslubudur.

Modern mimarlık, dönemin yeni inşaat teknolojilerinin ve yapı malzemelerinin (özellikle betonarme, cam ve çelik) kullanımına dayanmaktadır. Modern mimaride fonksiyonalizm, yani formun işlevi takip etmesi gerektiği fikri öne çıkar. Binanın yapısal, işlevsel ve mekansal gereklilikleri dışındaki süslemeler reddedilmektedir. Kuramsal olarak iyi bir yapı, estetik çekicilik kadar, kullanılma amacına uygun niteliklere de sahip olmalıdır.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

1910’dan 1980’lere dek gelişen tüm mimari üsluplar “modern mimari akımlar” olarak değerlendirilir. Modern mimarlığın öncüleri ve en önemli mimarları; Frank Lloyd Wright, Staatliches Bauhaus, Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ve Le Corbusier’dir.

Modern mimaride iç mekanların ve planın düzenlenmesi en az dış görünüş kadar önemlidir. Modern iç mekan tasarımı ve tarihi hakkında bilgi almak için Modern Dekorasyon Fikirleri yazımızı okuyabilirsiniz.

Çağdaş ve Modern Mimari Arasındaki Fark

Sürekli karıştırılan modern ve çağdaş mimari, birbirinden farklı dönemleri ve stilleri ifade eder. Modern mimari, modernizm olarak bilinen ve 1960’lara kadar süren bir sanat akımından esinlenmiştir. Çağdaş mimari ise 1960’lardan günümüze kadar uzanan dönemi ifade eder. Modern ilkelerin katılığı ve yapı malzemelerinin tekdüzeliği nedeniyle günlük yaşam için çok soğuk hale gelen modern mimari, 1960’larda yerini çağdaş mimariye bırakmıştır.

Not: Postmodern mimarlık tarihi, özellikleri ve örnekleri hakkında bilgi almak için “Postmodern Mimari Nedir” yazımızı okuyabilirsiniz.

Modern Mimari Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

Modern mimarlık, 18. yy.’ın sonlarında sanayi devrimi ile birlikte batı uygarlıklarında başlayan bir süreçtir. 19. yüzyılın sonunda teknoloji, mühendislik ve yapı malzemeleri devrimleri ile birlikte, eski mimari tarzlardan koparak tamamen işlevsel ve yeni olan bir şey icat etme arzusundan doğar.

Mimaride malzeme devrimi, daha güçlü, daha hafif ve daha yüksek yapılar inşa etmek için demir, cam ve betonarme kullanılmasıyla başlar. 1848 yılında, çok büyük pencereler üretilmesine olanak sağlayan döküm cam levha keşfedilmiştir. 1851 Londra sergisinde Joseph Paxton tarafından tasarlanan Kristal Saray, ilk modern mimari örneği olarak kabul edilmektedir.

Yeni malzemelerin ve tekniklerin ortaya çıkışı, mimarlara 19. yüzyılın sonlarında Avrupa ve Amerikan mimarisine hakim olan neoklasik ve eklektik modellerden uzaklaşmaları için ilham vermiştir. Geçmişle olan bu kopuştan, 1872 tarihli “Entretiens sur L’Architecture” isimli kitapta şu şekilde bahsedilmiştir:

Günümüzde artık geçersiz olan gelenekler olmadan, zamanımızın bize verdiği araç ve bilgileri kullanarak yeni bir mimari başlatabiliriz. Her işlev için malzemesi; her malzeme için kendi biçimi ve süsü.

Eugène Viollet-le-Duc

Bu kitap, aralarında Louis Sullivan, Victor Horta, Hector Guimard ve Antoni Gaudi’nin de bulunduğu birçok dönem mimarını etkilemiştir.

Louis Sullivan’ın, modern mimaride faydacı sadeliğin önemini vurgulamak için öne sürdüğü “Formun işlevi takip etmesi gerektiği” fikri modern mimari düşüncenin temelini oluşturur. 1893 Chicago Dünya Fuarı için binalar tasarlayan mimar Louis Sullivan, Chicago’daki ilk yüksek çelik çerçeveli ofis binalarına öncülük etmiştir.

Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Bilim, teknik ve endüstrinin gelişmesi yeni bir düşünce sistemini de birlikte getiriyordu. 1. Dünya Savaşı sonrası, 1920’ler tam bir ütopya dönemiydi. Bu dönemde yeni mimarlık geçmişin üsluplarından farklı olmalıydı. 19. yy.’ın taklide ve seçmeciliğe dayalı mimarisinden, eskiye dönük abartılı süslemelerden uzaklaşılmalıydı. Çağın konuları, malzemesi ve teknolojisi de artık bir önceki dönemden çok farklıydı. Havaalanı, hangar gibi yapı türleri, birçok endüstri ve spor tesisi gibi farklı yapı ihtiyaçları doğmuştu. Konut kavramı ise 20. yy.’da yepyeni bir anlam ve boyut kazanacaktı.

Yapı türleri gibi yapı malzemeleri de artık değişmişti. Betonarme, çelik, alüminyum ve cam, yeni dönem mimarisinin popüler malzemeleri olmuştu. Mimarlar bu yeni malzemelerle yeni teknikler denemeye başladı, bu da onlara daha fazla tasarım özgürlüğü sağladı. İstenilen şekilde kalıplanabilen ve geniş alanlar yaratabilen betonarme, modernist mimarlar için ana malzeme olarak taş ve tuğlanın yerini aldı. 1903-1904’te Paris’te Auguste Perret ve Henri Sauvage, daha önce sadece endüstriyel yapılar için kullanılan beton ile betonarme apartman yapıları inşa ettiler.

20. yy.’ın ortalarına gelindiğinde betonarme kabuklar, çok eğrili yüzeyler, üç boyutlu uzay kafes sistemi, asma-germe strüktürler, mimaride yepyeni formların ortaya çıkmasını sağladı. Bu tür tasarımlarda, mimar gibi düşünüp davranan strüktür mühendislerinin rolü büyüktür.

Böylece, yeni malzeme ve strüktür yöntemlerinin sağladığı olanaklar, sürekli olarak kentleşen modern bir toplumun ihtiyaçlarına cevap verecek yeni bir mimarlığı hem gerekli hem de mümkün kılmaktaydı. Yeni bir ideolojiyle rasyonelleşmeye ve endüstrileşmeye yönelen modern mimari, tarihi biçimlerin kopyaları yerine özgün tasarım arayışlarını benimseyecekti.

Modern Mimari Nasıl Yayılmıştır?

1. Bauhaus Okulu

DÜnyaca ünlü sanat ve tasarım okulu, mimar Walter Gropius tarafından 1919’da Almanya’da Weimar’da kurulmuştur. Savaş sonrası Gropius’a göre, daha fonksiyonel, ucuz ve kalıcı ürünlerin üretildiği yeni bir mimari stil başlamalıydı. Bauhaus’un yaklaşımı, endüstrileşmenin doğal erdemi olan anonimliğe kucak açtı.

Mimari, tasarım ve sanat alanlarında yeni akımlar yaratan Bauhaus okulu; 1925’te Dessau’a, 1928’de Berlin’e taşınmıştır; 1933’te Nazilerce kapatılmıştır. Son yöneticisi olan Ludwig Mies von der Rohe ile Bauhaus’taki diğer mimarlar ABD’ye geçerek modern mimari fikirlerin yayılmasını sağladılar.

2. Modern Mimarlığın 5 İlkesi, Le Corbusier

Modern mimari stilin oluşmasındaki en önemli etkilerden biri Le Corbusier’in 1925’te öne sürdüğü beş ilkedir. “Modern Mimarlığın 5 İlkesi”; zemin katının boşaltılarak serbest düşey taşıyıcılar(pilotiler) kullanılması, çatıda serbest alan(teras çatı, çatı bahçesi), serbest plan, taşıyıcı iskeletin duvarlardan bağımsız duruma getirilmesiyle serbest cephe ve bant pencerelerdir.

3. CIAM

1928 yılında kurulan ve 1959 yılında dağılan CIAM (Modern Mimarlık Kongresi), dönemin en önemli mimarları tarafından Avrupa çapında düzenlenen bir dizi etkinlik ve kongreden sorumlu bir organizasyondur. Amacı Modern hareketin ilkelerini, mimarlığın tüm alanlarına (peyzaj, şehircilik, endüstriyel tasarım ve diğerleri) odaklanarak yaymaktı.

1928’de Le Corbusier, Walter Gropius, Mies von der Rohe gibi Avrupa’nın öncü mimarlarının, CIAM’da bir araya gelmeleriyle benimsenen kesin karara göre, süslemenin reddi, düz çatı, dikdörtgen form, beyaz duvarlar ve geniş pencereler modern mimari tasarım ilkeleri olarak kabul edilmiştir. Böylece CIAM’ı oluşturan mimarların yarattıkları objektif kurallara dayalı akım, bütün mimarlık dünyasını etkilemeye başlamış ve giderek yaygınlık kazanmıştır.

4. Uluslararası Stil – Modernizm

1930’larda Almanya, İtalya ve Rusya’daki siyasal baskı rejimlerinin sanata ve mimarlığa etkileriyle yalnızca o ülkelerde değil, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde modern mimari üslup ön plana çıktı. Artık ulusalcı, klasik ya da tarihsel seçmeci anılarla bezeli abartılı mimariye karşın, CIAM ilkelerine dayalı mimarlık, karakteristik bir modern üslup haline geldi. Nazi rejimi yüzünden Avrupa’dan ABD’ye geçen mimarların, özellikle de Mies’in ABD’deki çalışmaları sonucunda, 1950’lerde tamamen yaygınlaşarak Uluslararası Modernizm – Uluslararası Stil olarak anılmaya başladı.

Neden Sona Ermiştir?

2. Dünya Savaşı’nın bittiği 1945 yılından sonra Avrupa’da yeni inşaat yöntemleriyle çok sayıda toplu konut uygulaması görülmektedir. Batı Avrupa ülkelerinde kısa sürede inşa edilen yapılar, daha çok mühendislerin denetimi ve öncülüğünde gerçekleşir. Böylece konut yapılarında prefabrikasyon ve seri üretime dayalı büyük bir tekdüzelik meydana gelir. Bu tekdüzeliğin konutun yanı sıra öteki yapılarda da görülmesiyle birlikte 60’lı yılların ortalarında Modern mimarlığa karşı tepkiler artmaya başlar.

“Less is more” / “Less is a bore”

Mies’in “Less is more” (Az çoktur) şeklinde özetlediği düşünceye karşılık “Less is a bore” (Az sıkıcıdır) sloganı oluşan tepkiyi özetler niteliktedir. Modern mimariye adeta savaş açıp modern hareketin sınırlayıcı öğretisini, çeşitlilik arayışlarıyla aşmayı amaçlayan yeni mimari akımlar ortaya çıkar. Bu akımlar, Modern mimarlığın maniyerist aşaması olarak da nitelendirilebilir.

Modern mimarlık kuramsal olarak, “izm”leri reddetmekteydi, ona karşı çıkan yeni akımların adları ise çoğunlukla “izm”lerle anılmaya başlar. Hatta Modern mimarlık bile günümüzde Modernizm olarak anılmaktadır. Bu akımların başlıcaları: Yeni Brütalizm, Metabolizm, Geç Modernizm, Postmodernizm, Dekonstrüktivizm’dir.

Modern mimarinin en ünlü örnekleri genel olarak 20. yüzyılın ortalarında sona ermiştir; ancak tasarım stili binaları 20. yüzyılın sonlarına doğru etkilemeye devam etmiştir.

Modern mimarlık sonrası ortaya çıkan Postmodern mimarlık ve özellikleri hakkında bilgi almak için ‘Postmodern Mimari Nedir?‘ başlıklı yazımızı okumayı unutmayın!

Modern Mimarinin Özellikleri Nelerdir?

Pek çok alt stile sahip olan modern mimari için farklı biçimlerde görülebilen birkaç tanımlayıcı özellikten bahsedebiliriz. Modern mimarinin özellikleri kısaca; formun işlevi takip etmesi, süslemenin reddi, temiz bir geometri ve malzemenin doğal görünümünü korumak ilkelerine dayanmaktadır. Modern mimaride yaygın olarak görülen temel özellikler şunlardır:

• Temiz çizgiler ve geometrik formlar: Modern mimaride birbirlerine 90 derecelik bir açı ile konumlandırılan yatay ve dikey çizgiler vurgulanmaktadır. İyi tanımlanmış geometrik formlar; dikdörtgen, silindirik ve kübik şekiller kullanılmaktadır.
• Minimalist tasarım: Bir binanın tasarımından gereksiz tüm süslemeler çıkarılır, tek süs yapının kendisi olmalıdır. Malzemelere ve alanın etkin kullanımına odaklanılır.
• Geniş çatı çıkıntıları ve yatay tasarım: Modern yapılarda geniş çatı terasları ve çatı bahçeleri kullanılarak yatay kütleye vurgu yapılmaktadır.
• Büyük cam duvarlar ve bant pencereler: İç mekana bol miktarda doğal ışığın girmesini sağlayan geniş pencereler, hatta cam duvarlar kullanılır. Yatay şeritler halinde yerleştirilmiş “bant pencereler” modern mimarinin karakteristik özelliklerindendir.
• Serbest kullanımlı açık kat planları: Mekanları duvarlarla ayırmak yerine, yemek ve yaşam alanlarının birbirine aktığı geniş ve ferah kat planları tercih edilir.
• Modern malzeme ve tekniklerin kullanımı: En yaygın görülen modern yapı malzemeleri; çelik, beton, demir ve camdır. Çelik kolonlar, brüt beton bloklar, lekeli beton zeminler, kolonsuz alanlar ve radyant ısıtma sistemleri gibi modern malzeme ve sistemler kullanılmaktadır.
• Geleneksel malzemelerin yenilikçi kullanımı: Ahşap, tuğla ve taş gibi geleneksel yapı malzemeleri, doğal güzelliklerini sergileyen basit yollarla yenilikçi bir kullanıma sahiptir.
• Doğal çevre ile ilişki: Binaların kendisini çevreleyen doğal peyzajla ilişkisi önemlidir. Modern yapılar, iç mekanların doğal çevreyi en iyi şekilde tamamlayacağı şekilde tasarlanır.
• Asimetrik kompozisyonlar: Modern tasarımlar, temiz bir plana sahip, gereksiz süslemelerden arındırılmış, büyük geometrik şekillerden elde edilen asimetrik kompozisyonlardan oluşur.

Ülkelere Göre Modern Mimari Örnekleri

1950’lerde “Uluslararası Stil” olarak kabul edilen Modern mimari farklı ülkelerde farklı biçimlerde gelişim göstermiştir.

Amerika’da Modern Mimari

Hızla büyüyen Amerikan şehirlerinin merkezindeki arazi sıkıntısı ve yüksek gayrimenkul maliyetiyle birlikte yeni teknolojilerin gelişmesi sonucu, 19. yüzyılın sonlarında ilk gökdelenler Amerika Birleşik Devletleri’nde görünmeye başladı. Çelik çerçeveli ilk gökdelen, 1883’te William Le Baron Jenney tarafından tasarlanan, Chicago’daki 10 katlı “Home Insurance Building”tir. 1892 yılında kurulan Chicago okulu ise gökdelen konseptini daha da geliştirmiştir.

2. Dünya Savaşı sonrası, bina teknolojisi ve konut ihtiyacı açısından önemli bir dönemdir. Savaştan dönen milyonlarca Amerikan askeri için barınma ihtiyacının doğması, harap olmuş şehir merkezlerinde devlet tarafından finanse edilen birçok konut projesinin inşasına yol açmıştır.

Bauhaus okulunun 1933’te kapanmasıyla birlikte, son yöneticisi olan Ludwig Mies von der Rohe ile Bauhaus’taki diğer mimarların ABD’ye yerleşmesi, Amerika’da modern mimarinin hızla yayılmasını sağlamıştır. 2. Dünya Savaşı sonrasında gelişim gösteren modern mimari, yüksek katlı kurumsal ofis binalarının tasarımıyla öne çıkmıştır. 1957 yılında Ludwig Mies van der Rohe tarafından tasarlanan ilk gökdelen olan Seagram binası buna örnektir.

Savaş sonrası tektipleşen mimariye doğan tepkiler sonucu, 1980’lerin başında Amerika’da en baskın stil olarak postmodernizm doğdu ve dünyadaki birçok ülke bu stili takip etti.

Almanya’da Modern Mimarlık

1907’de Münih’te modernist bir endüstriyel hareket olan “Alman İş Federasyonu” kurulmuştur. Amacı, tasarımcıları ve sanayicileri bir araya getirerek, iyi tasarlanmış yüksek kaliteli ürünler ortaya çıkarmak ve yeni bir mimari tür yaratmaktı. 1909’da Behrens, modernist tarzdaki en eski ve en etkili endüstriyel binalardan birini, AEG türbin fabrikasını tasarlamıştır. 1911–1913’te Adolf Meyer ve Walter Gropius tarafından tasarlanan bir başka devrim niteliğindeki endüstriyel tesis olan Fagus fabrikası kurulmuştur. 1914’te 1. Dünya Savaşı’ndan sadece birkaç hafta önce, büyük bir modernist tasarım sergisi olan Köln sergisi düzenlenmiştir.

Walter Gropius, Almanya’da 1. Dünya Savaşı’ndan sonra 1919’da modernist tarzda eğitim veren “Bauhaus Sanat ve Tasarım Okulu“nu kurmuştur. Gropius, mimaride standardizasyonun ve fabrika işçileri için rasyonel olarak tasarlanmış apartman bloklarının toplu inşasının bir savunucusuydu. 1929’da Berlin’in banliyölerindeki işçiler için 8 ila 10 katlı ince apartman kuleleri kümelerinin inşasını önerdi. Naziler Almanya’da iktidara geldiklerinde, Bauhaus’u komünistler için bir eğitim alanı olarak gördüler ve 1933’te okulu kapattılar.

İngiltere’de Modern Mimarlık

Britanya’da 20. yüzyılın başlarına kadar klasisizm ön plandaydı. 1920’lerde Art Deco yaygınlaşarak popüler hale geldi. 1925’te Peter Behrens tarafından tasarlanan Northampton’daki New Ways, İngiltere’nin ilk modern mimari örneklerinden biridir. Savaşlar arası dönemde birçok önde gelen Avrupalı ​​mimarın İngiltere’ye gelmesi, De La Warr Pavilion ve Highpoint I gibi yapılarla modernist mimarinin gelişmesini sağladı.

1950’lerin ortalarına gelindiğinde, Le Corbusier’in de etkisiyle Modernizm, Brutalizm olarak adlandırılan şeye dönüştü. Zamanın simgesel yapılarından biri Londra’daki Kraliyet Ulusal Tiyatrosu‘dur. Brutalizm; alışveriş merkezleri, sosyal konutlar, ofis binaları, çok katlı otoparklar vb. fonksiyonel kent yapıları için tercih edilen bir stil haline geldi. Modernizmin İngiltere’deki önde gelen savunucuları Smithsons ve James Stirling’dir.

1967’de Milton Keynes gibi yeni şehir gelişmeleri ile Amerika’da ortaya çıkan neo-yerel Postmodernist tarzı zamanla benimsenmeye başladı.

Fransa’da Modernizm

Le Corbusier, Fransa’da yalnızca birkaç bina inşa etmesine rağmen Fransa’nın en ünlü mimarı olarak anılmaktadır. En önemli geç dönem eseri Evreaux-sur-l’Arbresle’deki Sainte Marie de La Tourette manastırıdır. İtalya’ya ilk seyahatinde ziyaret ettiği ortaçağ manastırlarından esinlenerek tasarladığı sade ve süslemesiz manastır, ham betondan inşa edilmiştir.

İspanya Modernizmi

En ünlü İspanyol modernisti olan Katalan mimar Josep Lluis Sert; İspanya, Fransa ve Amerika’da büyük başarılara imza atmıştır. Kariyerinin ilk yıllarında bir süre Le Corbusier’in altında çalışmıştır. 1937 Paris Fuarı için İspanyol pavyonunu tasarlamıştır. Daha sonraki önemli çalışmaları arasında Saint-Paul-de-Provence’deki Fondation Maeght ve Massachusetts’teki Harvard Bilim Merkezi yer alır. 

Türkiye’de Modern Mimari

Türkiye’ye modern mimari 1930 yılında gelmiştir. O yıllarda genç Türkiye Cumhuriyeti’nin endüstrileşme atılımları, yurdun çeşitli yerlerine yapılacak çok sayıda eğitim yapıları, garlar ve konutlar gibi kamusal yapı ihtiyaçları ve “muasır medeniyetler seviyesine ulaşma” çabası Modern mimarlığın gelmesinin en önemli nedenleridir. Modernizmin yeni ve geleceğe dönük ideolojisi, Osmanlı’dan miras kalan neo-klasik ağırlıklı geçmiş dönem mimari akımlar izlenerek gerçekleşemezdi.

Afife Batur’a göre Türkiye mimarisinin modernizm ile tanışması, Osmanlı İmparatorluğu’nun batılılaşma hamlesi dönemine kadar uzanmaktadır. Batur, genç Türkiye Cumhuriyetinin modernizmle ilişkisini; yeni Cumhuriyetin kendisini temsil edeceğini düşündüğü yeni ve çağdaş eğilimin Modernizm olduğu şeklinde yorumlar. Türkiye’ye modern mimarlığın gelişi, 1930’da Cumhuriyet’in resmi gazetesi Hakimiyet-i Milliye’de kutlanmıştır.

Modern mimarlığı 1. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’da ortaya çıkaran koşullar ile 10 yıl sonra Türkiye’deki koşulları tabi ki aynı değildir. Tek benzerlik, ikisinin de savaş sonrası yaşanan ekonomik kriz sonrası olmasıdır. 1930’lu yıllarda Türkiye’deki modern mimari uygulamalar incelendiğinde, çok kısa sürede benimsenen modernizmin yüzeysel olarak ele alındığı görülür. Yeni malzeme ve yapım yöntemlerinin verdiği olanaklarla elde edilebilecek yeni tasarımların araştırılması ve geliştirilmesi, maalesef söz konusu olmamıştır.

Modern Mimari Temsilcileri

Kuramları ve eserleriyle modern mimariyi şekillendiren, dünyanın en ünlü modern mimari temsilcileri şunlardır:

Walter Gropius

Bauhaus’un kurucusu Walter Gropius, Bauhaus’un kapatılmasından sonra 1934’te İngiltere’ye taşınmıştır. Üç yıl sonra Amerika’ya davet edilerek Harvard Tasarım Okulu’nda mimarlık fakültesinin başına geçen Gropius, Breuer ile birlikte Cambridge’de bir ofis açmıştır. Başarıları, Philip Johnson gibi geleceğin ünlü mimarları olacak bir çok öğrenciye ilham vermiştir. 1945’te Gropius ve Breuer, TAC(The Architects Collaborative) adı altında bir grup genç mimarla birlikte çalışmıştır. Önemli çalışmaları arasında Harvard Tasarım Okulu binası, Atina’daki ABD Büyükelçiliği (1956–57) ve New York’taki Pan American Airways’in genel merkezi (1958–63) yer almaktadır.

Ludwig Mies van der Rohe

“Less is more” (Az çoktur) sözüyle ünlü Ludwig Mies van der Rohe, 1939’dan 1956’ya kadar Illinois Teknoloji Enstitüsü olarak anılan mimarlık okulunun yöneticiliğini yapmıştır. 1948–51 yıllarında enstitü için inşa ettiği modern tarzdaki yeni binalar, Amerika’da yüksek binalar için model olmuştur.  Savaş sonrası dönemde eserleriyle, Chicago’yu Amerikan modernizminin öncüsü haline getirmiştir.

Bir diğer önemli eseri, Amerikan konut mimarisi üzerinde muazzam bir etkiye sahip olan basit bir yatay cam kutu olan Farnsworth Evi’dir. (1945–1951) Ayrıca, Chicago Kongre Merkezi (1952–54), SR Crown Hall(1950–56) ve New York’taki Seagram Binası(1954–58) modernizmin yalın zarafeti için yeni bir standart belirlemiştir. 1962-68’de Berlin’de Nationalgallerie’yi inşa etmek için Almanya’ya dönmüştür. Öğrencileri ve takipçileri arasında, fikirlerinden büyük ölçüde etkilenen Philip Johnson ve Eero Saarinen yer alır.

Frank Lloyd Wright

1947’de 80 yaşında olan Wright, Amerikan modernizmine en başından beri şahitlik etmiştir. Herhangi bir harekete dahil olmayı reddetse de Wright, modern mimarinin öncülerinden kabul edilmektedir. 1940 yılına kadar birçok önemli projeye imza atmıştır. Güney Florida Koleji, Johnson Wax Genel Merkezi ve Price Kulesi önemli projelerinden bazılarıdır.

1943’te sanat koleksiyoncusu Solomon R. Guggenheim tarafından modern sanat koleksiyonu için bir müze tasarlamak üzere görevlendirilmiştir. Ziyaretçilerini 20. yüzyılın sanatında tura çıkaran müze, içinde spiral bir rampa bulunan kase şeklindedir. 1946’da başlayan inşaat, 1959 yılındaki ölümüne kadar tamamlanamamıştır.

Le Corbusier

Fransız mimar, savaş sürecinde yaklaşık 10 yıldır bina inşa etmemiştir. Sonrasında Fransız hükümeti tarafından Marsilya’da bir apartman projesinde görevlendirilmiştir. Unité d’habitation adı verilen yapı sonradan Cité Radieuse adını almıştır. Fütüristik kentsel planlama hakkındaki kitabında yer alan tasarım doktrinlerini takip eder. Direkler üzerinde caddenin üzerine yükseltilmiş beton bir çerçeveye sahiptir. Beton çerçeve içerisinde, bir yapbozun parçaları gibi olan, teraslı 337 dubleks apartman birimi yer alır.

Le Corbusier, tamamen işlevsel olan bu binaya uygun mobilya, halı ve lambalar tasarlamıştır. Le Corbusier’in sakinlere verdiği tek dekorasyon seçeneği iç mekandaki renklerdir. Ünlü yapı, hem Fransa hem de Almanya’daki benzer binalar için prototip haline gelmiştir.

Bu Yazı Modern Mimari Nedir? Tarihi, Özellikleri & Örnekleri İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Gotik Nedir?

Gotik adı ilk olarak 16. yüzyılda, İtalyan sanatçı Giorgio Vasari tarafından, Roma İmparatorluğu’nu yıkan Got’ların mimarlığı için “barbarlara özgü” anlamında kullanılmıştır. Günümüzde mimari, müzik, dekorasyon, sanat ve moda gibi çeşitli alanlarda kullanılan “Gotik” kelimesi, belirli bir stili ifade etmek için kullanılmaktadır. Gotik sanatı ağırlıklı olarak mimaride, daha sonra heykel ve resimde görülmektedir.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

Gotik Mimari Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

12. yüzyılda ortaya çıkan gotik mimarlık, 16. yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir. Fransa’da doğan bu mimari stil daha sonra Avrupa’nın çeşitli ülkelerine yayılmıştır. Her sanat akımı bir öncekinin içinden eleştirel bir biçimde doğar. Gotik mimari de Romanesk stilinin gelişmesiyle ortaya çıkmış, zamanla yerini Rönesans stilindeki yapılara bırakmıştır.

Mimaride Gotik stilin ilk kez ortaya çıktığı ve geliştiği yer, Fransa’nın kuzeyinde, Paris ve çevresini kapsayan “Ile de France” bölgesidir. Gotik mimarinin ilk örneği, 1122’de Fransız tarihçi ve mimar Abbot Suger tarafından tasarlanan St. Denis Bazilikası olarak kabul edilir. Abbot Suger, kilisenin tasarımında doğu seyahatlerinde gördüğü sivri kemerler ve detaylı süslemelerden ilham almıştır.

İlgili Yazılar: Bazilika Nedir | Bazilika Tipleri ve Dünyanın En Ünlü Bazilikaları

Gotik Mimari Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Gotik mimari, Haçlı seferlerinin başarısızlıkla sonuçlanması ve diğer sebeplerden dolayı inancını kaybedip, kilisenin etkisinden çıkmaya başlayan halk üzerinde yeniden otorite sağlamak amacıyla dönemin din adamlarının etkisiyle ortaya çıkmıştır.

Gotik özellikler Avrupa’da çoğunlukla katedral ve kiliselerde görülmektedir. Katedraller ve kiliselerin yapılma amacı, Tanrıyı yüceltmek ve Hıristiyanlığı yaymak olduğu kadar piskoposlar ve zengin tüccarların güçlerini de yansıtmaktır. Bu sebeple katedraller, şehirdeki diğer yapılardan daha yüksek ve uzak mesafelerden kolaylıkla görülebilen yapılarıyla, insanları etkileyecek şekilde tasarlanmıştır. Gotik katedral ve kiliselerin göğe doğru yükselen görkemli yapıları, kralların ve Hıristiyanlığın insanlar üzerindeki gücünü göstermektedir.

Gotik katedral, evreni temsil eder. Yapının yüceliği ve büyüklüğü gibi her mimari özellik dini bir mesaj içermektedir. Göğe doğru yükselen Gotik katedrallerin vermek istediği en önemli mesaj ise Tanrının büyüklüğü ve yüceliğidir. İncil’den kesitler sunan heykeller, vitraylar ve duvar resimleri gotik kiliselerde görülen diğer mimari unsurlardır.

Gotik mimariyle birlikte daha aydınlık ve daha hacimli hale gelen kiliseler, gotik stilin giderek yayılmasına ve kale, saray, köprü, şehir kapıları gibi farklı yapı türlerinde de kullanılmasına neden olmuştur.

Gotik Mimarinin Özellikleri Nelerdir?

Gotik mimarinin 3 temel özelliği; kaburgalı tonozlar, sivri kemerler ve uçan payandalardır. Gotik mimarinin genel özellikleri kısaca şunlardır:

• Gotik mimarinin en dikkat çeken özelliği, eserlerin uzunlamasına büyümesidir. (Bu özellik resim ve heykel gibi diğer sanat formlarında da kendini göstermektedir.)
• Gotik yapılarda süslemeler artmıştır. Karmaşık ve birbirine geçmiş doğal şekillerden elde edilen zengin bir süsleme tarzı kullanılmıştır.
• Sivri kemer kullanılmıştır. Binalar yükseldikçe artan ağırlık sorununu çözmek için bina yükünü yaymayı sağlayan dayanma kemerleri yapılmıştır. Bu kemerler, aynı zamanda yapılara dekoratif ve estetik bir görünüm kazandırmıştır.
• Pencereler ve açıklıklar ön plana çıkmıştır. Yapılarda duvarlar neredeyse ortadan kaldırılmış ve geniş açıklıklar ile doğal ışık içeri alınmıştır.
• Işık daha da önemli hale gelmiştir. Rengarenk vitray pencerelerden içeri giren ışık huzmeleri, kiliseler içerisinde ruhani bir hava yaratır.
• Gotik mimariyle birlikte, önceleri daha sade olan cephelerde, süslemeli geniş kapılar, çok sayıda heykel ve kabartmalar kullanılmıştır.
• Cephenin tam ortasına gelen, renkli camlarla yapılmış dini resimlerin yer aldığı yuvarlak gül pencereler, bu üslubun diğer önemli özelliklerinden biridir.

İlgili Yazılar: Gotik Mimari Örnekleri | Dünyanın En Ünlü Gotik Yapıları

Ülkelere Göre Gotik Mimarinin Özellikleri:

Almanya’da Gotik Mimari:

O dönemde kökleri sıkı sıkıya Romanesk mimari stiline bağlı olan Almanya’da gotik tarz, Fransa ve İngiltere’den çok sonra kendini göstermeye başlamıştır. Önceleri Romanesk yapıların bir bölümünde uygulanmıştır. Alman gotik mimarisinin bir bölümü Fransız gotik tarzından ilham alan büyük katedral yapılarıdır. Bunların en önemli örnekleri, tamamen gotik ilk yapı olan Köln ve Strasbourg katedralleridir. İkinci gotik akımı ise İngiliz dilenci kiliselerinin düzenlerinin ve süslemelerinin örnek alınmasıyla oluşturulan iç mekanlarda görülmektedir.

İspanya’da Gotik Mimari:

İspanya, gotik mimaride Fransa’dan sonra en erken gelişim gösteren ülkelerden biridir. Hac yolları ve gezgin mimarlar vasıtasıyla etkinliği o dönemde her geçen gün artan bu mimari akım, Fransız gotik tarzının etkisinde kalmıştır. Endülüs bölgesi de dahil olmak üzere ülkenin bir çok bölümünde gotik mimari ile inşa edilmiş ihtişamlı katedraller görmek mümkündür. Bu eserlerden en önemlisi ünlü Barselona katedralidir.

İtalya’da Gotik Mimari:

Gotik mimari unsurlarının İtalya’ya geç ulaşması ve bunun paralelinde Rönesans düşüncesinin oldukça erken zamanda ortaya çıkması sonucunda, İtalya’da gotik eserler göreceli olarak diğer Avrupa ülkelerinin gerisinde kalmıştır. Ancak unutmamak gerekir ki sözcük ve kavram olarak “Gotik” Giorgio Vasari tarafından ilk İtalya’da ortaya çıkmıştır. Bu dönem zarfında İtalya’da yapılan en önemli Gotik eser ise kendine özgü, sade ve Romanesk esintiler taşıyan Milano katedralidir.

Kuzey Almanya, Kuzey Polonya ve İskandinav Ülkelerinde Gotik Mimari:

Orta ve Doğu Avrupa’daki Gotik mimari, politik sebeplerden dolayı oldukça farklı bir süreç izlemiştir. 1346 yılında IV. Charles, Prag’ı kutsal Roma İmparatorluğunun başkenti yapmış ve Fransız mimarlara bir katedral siparişi vermiştir. Fransa’daki örneklerinin tersine bu bölgede önemli katedraller çoğunlukla tuğladan yapılmış ve Backstein Gotiği denen bir tarz ortaya çıkmıştır. Taştan tuğlaya geçişteki temel sebep, taşın temin edilememesi ve ekonomik problemlerdir. Bu sebeple, bölgede yapılan eserlerde genel olarak duvar süslemeleri daha az detaylıdır. Yapılarda renkli sırlar ve oldukça güzel yıldız tonoz örnekleri görülmektedir.

Türkiye’de Gotik Mimarinin Uygulandığı Önemli Yapılar:

Ülkemizde camiye çevrilen birkaç kilise haricinde tam anlamıyla gotik bir esere rastlamak mümkün değildir. Ancak bazı eserlerde gotik mimariyi andıran denemeler veya benzerlikler görülmektedir. Pertevniyal Valide Sultan Cami’nin pencereleri ve Eminönü Hacı Küçük Cami’nin minaresinde olduğu gibi sivri kemerli pencerelere ve yukarı doğru uzanan vitray çalışmalarına rastlamak mümkündür.

İlgili Yazılar: Barok Mimari Nedir

Bu Yazı Gotik Mimari Nedir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Rönesans Nedir?

Rönesans kelimesi, İtalyanca ‘Rinascita’ / ‘Rinascimento’ kelimesinin türevi olarak ortaya çıkmıştır. İtalyancada “yeniden doğuş” anlamına gelen bu kelime, önceleri günahlardan arınma anlamında dini bir terim olarak kullanılıyordu. ‘Rinascita’ kelimesi, mimari anlamda ilk olarak ünlü sanat tarihçisi Giorgio Vasari tarafından, 1550 yılında yayınladığı “Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors and Architects” isimli eserinde Rönesans mimarisinden bahsedilirken kullanılmıştır. ‘Renaissance’ kelimesine ise ilk olarak İsviçreli tarihçi Jacob Burckhardt’ın 1860 yılında yayınladığı “The Civilization of the Renaissance in Italy” isimli kitabında rastlanmıştır.

Bu yazımızda, Gotik mimari sonrası dönemin en önemli mimari stili olan Rönesans mimarisinin detaylarını inceleyeceğiz.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

Rönesans Mimarisi Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

Roma ve Antik Yunan medeniyetlerine ait olan temel sanat ve kültür unsurlarının yeniden ele alınarak, 15. Yüzyıl dünyasına başka bir boyutta yansıtıldığı Rönesans mimarisi; 15. yüzyılın başlarında İtalya’nın Toscana bölgesinde ortaya çıkmış ve daha sonra 16. yüzyılın ortalarına doğru Fransa, Almanya, İngiltere başta olmak üzere tüm Avrupa’ya yayılmıştır. Rönesans akımının genel etkisi sadece mimari ile sınırlı kalmamış; edebiyat, resim, heykel, bilim ve teknik alanlarda da yaygın şekilde görülmüştür.

Rönesans döneminin ilk mimarı olarak “Flippo Brunelleschi” kabul edilmektedir. Brunelleschi, o dönemde yarım kalan geç gotik üslup özelliklerine göre tasarlanmış Floransa Katedralini tamamlayıp dev kubbesini inşa ederek dönemin ilk önemli Rönesans mimari eserini ortaya çıkarmıştır. Rönesans mimarisinin genel kurallarını oluşturup yerleştirenler ise Leon Battista Alberti ve Filarette olmuştur. Ayrıca yine bu mimarinin en önemli temsilcileri Donato Bramante, Rafaello Sanzio ve Michelangelo Buonarrotti olarak sayılabilir.

Rönesans Mimarisi Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

15. yüzyıl İtalya yarımadasında tek bir devlet yerine; sürekli rekabet halinde bulunan birbirinden bağımsız birçok dukalık, cumhuriyet ve krallık bulunuyordu. Bu dönemlerde özellikle İtalya bölgesinde artan ekonomik zenginlik ve bu paralelde kentleşmede yaşanan gelişmeler, sosyal ve kültürel değişimleri beraberinde getirmiştir. Din eksenli yaşamın hakim olduğu Gotik dönem, yavaş yavaş evrilerek yerini bilim ve sanatın daha çok konuşulduğu bir döneme bırakmıştır. Özellikle Floransa bölgesinde yaşayan zengin tüccarlar ve bankerler – özellikle Mediciler – , kendi yaşam alanları ve şehirlerinin güzelliği için ünlü mimar ve sanatkarlar ile çalışmaya başlamışlardır. Ayrıca yine bu dönemde, antik Yunan medeniyetleri tarafından ortaya çıkarılan felsefe, fizik, matematik alanlarındaki eserler de popüler olmuştur.

Rönesans Mimarisi Nasıl Yayılmıştır?

Rönesans mimarisini anlatırken Hümanizm kavramı ile olan direk organik ilişkisinden de bahsetmek gerekir. Kökenleri Antik Yunana kadar gitmekte olan Hümanizm; Sokrates ile “insanı felsefi düşüncenin merkezine geçirmiş” ve Protagoras ile “insan her şeyin ölçüsüdür” diyerek bugünlere uzanan felsefenin temelini oluşturmuştur. Rönesans döneminde zenginliğin artması ile toplumun ilgisi Tanrı’dan uzaklaşarak insanın özüne yönelmiş ve önceliği daima insana veren Hümanizm felsefesi yayılmaya başlamıştır.

Bu dönemde skolastik düşünce ürünü dogmalar çökerek; bilimsel şüphecilik ve bilimsel teknikler ön plana çıkmıştır. İnsanın önem kazanmasıyla birlikte eserlerde sanatçının kişiliği öne çıkmaya başlamıştır. Dinin sanat üzerindeki etkisinin azalmasıyla birlikte sanatçılar, din dışında yapıtlar vermeye ve daha fazla mimari eser, resim, heykel, felsefeye odaklı eserler üretmeye başlamıştır.

Yine bu döneme denk gelen keşiflerin sonucunda insanlar yeni ufuklara yelken açmıştır. Kağıt, matbaa ve bulunan diğer yeni teknolojilerle Rönesans akımının yayılması oldukça hızlı olmuştur. Tüm bu etkiler paralelinde dinsel farklılık kavramları gündeme gelmiş ve Katolik, Ortodoks, Protestan gibi yeni kiliseler ortaya çıkmıştır.

Rönesans Mimarisinin Özellikleri Nelerdir?

Rönesans mimarisinin temelinde Roma İmparatorluğu dönemi yapılarının ve o döneme ait yazar ve filozofların eserlerinin detaylı olarak incelenmesi yatmaktadır. Bu konuda en önemli kaynak, Romalı mimar Vitruvius’un MS 100 yılında yazdığı, mimarlık ve kent tasarımlarını anlattığı 10 ciltlik eseri “De architectura”dır. Kitap dönemin ünlü mimarı Leon Batista Alberti tarafından “Mimarlık Üzerine On Kitap” adı ile Latinceye ve daha sonra da diğer dillere çevrilmiştir. Rönesans mimarlarının kutsal kitabı haline gelen kitap oldukça geniş bir bilgi kaynağı olup; geometrik ve simetrik biçimleri, yapının estetik tanımı, mimari öğelerin birbiri ve bütünüyle oluşturduğu uyum ve bunun gibi bir çok önemli kavramı ele almaktadır. Vitruvius eserinin 3. cildinde insan vücudunun değişik uzuvlarının birbirine ve insan boyuna oranını esas alarak, mimaride ideal oran sistemlerinin insan vücudunun mükemmel oranlarında olduğunu ifade etmiştir. Günümüzde bu kavram “Altın Oran” olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yukarıda saydığımız tüm bu değişkenler paralelinde şekillenen Rönesans mimarisinin özellikleri kısaca şunlardır;

• Yapıların mimarisinde kolay anlaşılabilen sayısal oranlara göre düzenlemeler yapılmıştır.
• Yapıların dış görünüşleri genellikle küp ve paralelyüz gibi basit geometrik şekillerden oluşmaktadır.
• Mimarinin ana malzemesi taştır, ancak yükseltilmiş kubbelerde tuğla kullanılmıştır. Ayrıca sütunlarda ve dekorasyonda mermer tercih edilmiştir.
• Antik mimariden etkilenilerek klasik elemanlar kullanılmıştır. Ancak taş tuğla karışımı mimari yapısından dolayı antik öğeler yalnızca cephelerde dekoratif olarak kullanılmıştır.
• Yapıların mimarisi, yatayda gelişen ve insan ölçeğine uygun formda planlanmıştır.
• Tanrının kusursuzluğunun simgeleyen daire formu ve ayrıca kare form kilise planlarının ideal formu olmuştur.
• Üst üste çapraz tonoz yerine konstrüksiyon bakımından daha kolay uygulanan beşik tonoz kullanılmıştır.
• Pencerelerde iç içe açılan kemerler yer almıştır.
• Sütün, saçak, üçgen alınlık ve pilaster gibi antik mimari öğeler, birlikte veya ayrı olarak kullanılmıştır.
• Işıklandırma önem kazanmış, rastgele değil yönlendirici şekilde kullanılmıştır.
• Yatay silmeler kullanılarak yapılarda çok katlı ve yüksek bir izlenim yaratılmıştır.
• Yarım daire kemerler kullanılmıştır.
• Rönesans dönemi şehirciliği, merkezden dışa doğru açılan ışınsal bir planlama temeline oturtulmuştur.
• Romanesk ve Gotik mimarinin katedral ağırlıklı yapılarının aksine; Rönesans mimarisi saray, köşk ve sosyal binalar gibi farklı yapı türlerinde de görülmektedir.
• Resim, heykel ve mimari iç içe kavramlar olarak yapılarda yer almıştır.
• Meydanların merkezini süvari heykelleri süsler.

Rönesans Mimarisi ile Gotik Mimari Arasındaki Farklar Nelerdir?

• Rönesans mimarisinin temeli insan, Gotik mimarinin temeli dindir.
• Rönesans mimari eserleri daha çok zengin tüccar ve aristokratlar için yapılan saray, villa benzeri sivil yapılar; Gotik mimari dönemi yapıların büyük çoğunluğu ise dinsel yapılardır.
• Rönesans mimarisinde yapılar yatayda gelişmiş olup, Gotik mimaride ise tüm yapılar göğe doğru uzanmaktadır.
• Rönesans mimarisinde yarım daire kemerler kullanılmıştır; Gotik mimaride ise yapıya sivri kemerler hakimdir.
• Gotik mimari yapılarda kuleler kullanılmıştır; Rönesans mimarisinde kulelerin yerini kubbeler almıştır.
• Gotik mimaride ışıklandırma sistematik değildir; ancak Rönesans mimarisinde ışıklandırma belirli bir amaç doğrultusunda planlanarak gerçekleştirilmiştir.
• Rönesans mimarisinde resim ve heykel sanatı bütünün çok önemli bir parçası olarak yer almaktadır; Gotik mimaride bu detay yoktur.

İlgili Yazılar: Gotik Mimari Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Avrupa’dan Rönesans Mimari Örnekleri

İtalyan Rönesans Mimarisi:

İtalya, zengin aristokratları ve dünyaca ünlü mimarları ile bu mimarinin merkezi olmuştur. Erken Rönesans diye tabir edilen (1420-1500) dönemin merkezi Floransa’dır. 1500 – 1530 yılları arasında Roma’nın daha aktif olduğu dönem Yüksek Rönesans dönemi olarak ifade edilmektedir. Rönesans mimarisinin Barok mimari etkisine girmeye başladığı 1530 – 1600 yıllarında ise Maniyerizm akımı ortaya çıkmıştır.

Tüm bu yıllar boyunca İtalya’da sayısız Rönesans mimari eseri ortaya çıkmıştır ve bunların büyük çoğunluğu günümüzde de İtalya turizminin temelini oluşturmaktadır. Rönensans denilince ilk akla gelen ünlü mimar ve heykeltıraş Michelangelo Buonarrotti’dir. İşte, Michelangelo’nun eserlerinden bazıları:

Fransız Rönesans Mimarisi:

16. yüzyılın ilk yıllarında Fransızlar ve İtalyanlar, kuzey İtalya’da savaş halinde idi. Fransızlar savaş ganimeti olarak sadece değerli parçaları değil, aynı zamanda Rönesans mimari stilini de ülkelerine getirdiler.

Alman Rönesans Mimarisi:

Almanya’da Rönesans, 15. ve 16. Yüzyıllarda İtalya’yı sık sık ziyaret eden Albrecht Dürer ve Johannes Reuchlin gibi filozof ve sanatçıların kendi eserlerinde İtalya’dan aldıkları ilhamı kullanmalarıyla başlamıştır. Rönesans hümanizminin birçok Alman şehir ve kasabasında duyulmaya başlaması ile süreç daha da hızlanmıştır.

İspanyol Rönesans Mimarisi

İspanya’da Rönesans 15. yüzyıl sonlarında Gotik eserlerin içine sızarak etkilerini göstermeye başlamıştır. Daha çok yerel mimarlar tarafından kullanılmaya başlanan Rönesans mimari stili, İspanya’da kendi tarzını geliştirmiştir. Gotik sonu ve Rönesans ilk dönemi arasında ortaya çıkan ve oldukça süslü cepheleriyle dikkat çeken bu akıma ‘Plateresque’ ismi verilmiştir. 16. yüzyıl içerisinde Gotik etkilerin azalması ile beraber Rönesans mimarisinin daha baskın olduğu eserler ortaya çıkmaya başlamıştır.

İngiliz Rönesans Mimarisi

İngiltere I. Elizabeth döneminde Rönesans mimarisi ile tanışmıştır. İtalya’da uzun süre mimarlık üzerine çalışmalar yapmış olan Inigo Jones bu akımın İngiltere’deki en ünlü savunucularındandır. Ülkesine döndüğünde; bu tutkusunu çalışmalarına yansıtarak temiz çizgileri ve farklı simetrisi olan birçok önemli Rönesans eseri ortaya çıkarmıştır.

İlgili Yazılar: Rönesans Dönemi Mimari Eserleri & En Ünlü Rönesans Yapıları

Türkiye’de Rönesans Mimarisinin Uygulandığı Önemli Yapılar:

Rönesans dönemi, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethi ile aynı zamana denk gelmektedir. Bu yeniden doğuş felsefesi Osmanlının en güçlü olduğu dönemlerde yeterince dikkate alınmamıştır. Ayrıca o dönemin inanç temelinde resim, heykel gibi sanatların kabul gören olgular olmadığını da dikkate almak gerekir.

Diğer taraftan Rönesans dönemi, Osmanlı tarihinin en ünlü mimarı Mimar Sinan’ın (1490 – 1588) birbirinden güzel eserleri ile İstanbul’u zenginleştirdiği yıllardır. Mimar Sinan’ın Ayasofya’yı (532-537) incelediği ve 6. yüzyıl Bizans mimarisinin özelliklerini kendi camilerinde kullandığını düşünürsek; bu da ‘yeniden doğuş’ felsefesi temelinde yapılmış bir tür “Rönesans” çalışması olarak kabul edilebilir.

Bu Yazı Rönesans Mimarisi Nedir ve Özellikleri Nelerdir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Mimarlık onu üreten kültürün sessiz bir kaydıdır. Uygarlığın en önemli göstergesi olan mimari yapılar, toplumsal değerlerin ve inançların birer sembolüdür. Herhangi bir dönemi ya da kültürü tanımak için bu dönemin tarihini ve sanatını anlamak gerekir. Mimarlık, tarihin ve sanatın buluştuğu sözsüz bir iletişim biçimidir.

Mimari deneyim büyük oranda fiziksel ve estetik haza dayanıyor olsa da bir yapıyı gerçekten deneyimlemek için yapının strüktürüne, tarihine ve anlamına ilişkin bilgiye sahip olmak gerekir. Bu yazıda, yüzyıllar ve çağlar boyunca gelişen fikirler ve yapım teknikleri sonucu, tek katlı ahşap barakalardan çelik kulelere kadar uzanan mimari yapıların gelişim sürecini anlattık. İşte, tarih öncesinden günümüze mimarlık tarihi dönemleri ve A’dan Z’ye mimari üsluplar:

Büyük uluslar otobiyografilerini üç kitapta yazarlar – eylemlerinin kitabı, sözlerinin kitabı ve sanatlarının kitabı. Bu kitaplardan biri diğer ikisi okunmadıkça anlaşılamaz; ama bu üçünden en güvenilir olanı sonuncusudur.

John Ruskin

Tarih Öncesi Mimarlık Tarihi (MÖ 11.600 – MÖ 3.500)

Mimarlık tarihi başlangıcı cilalı taş devrine dayanır. Tarih öncesinde insanlar yerleşik toplulukları için ilk mimarlık ürünlerini yaratmaya başladılar. Dünyanın bilinen en eski yapı topluluğu, Türkiye Şanlı Urfa’daki Göbekli Tepe’dir. (yak. MÖ 11.600). Neolitik Çağ’ın Avrupalıları ahşap çatkılı, ağaç dallarından örülüp balçıkla sıvanmış duvarları olan binalar inşa ederken, Türkiye’de ve Ortadoğu’daki ilk binalar ve şehirler kerpiçten yapılıyordu.

İlk binalar esas olarak korunma ve besin depolama amaçlıydı. Ne var ki, o dönem insanları mezarlar ve öteki törensel yapıları içeren anıtlar da yarattı. Taşlardan oluşturulmuş çemberler ve menhirler ya da yukarıya doğru yükselen megalit sıraları inşa edildi. Bu mimari yapılardan, Stonehenge anıtı (yak. MÖ 3000 – 2000, İngiltere) gibi çeşitli örnekler hala ayakta durmaktadır. Bu anıtların yapılış amacı tam olarak bilinmese de insanoğlunun doğayı büyük ölçekte değiştirme ve varlıklarından geriye silinmeyecek izler bırakma arzusunu ifade eder.

Mimarlık doğanın yapamadığıdır.

Louis Kahn

Tarih öncesi dönemin öne çıkan mimari özellikleri şunlardır;

• Tek aile evleri, ahırlar ve ortak kullanılan konutlar inşa edildi.
• İlk binalar ahşap, kil ve kerpiç gibi doğal malzemelerdendi.
• Mezarları ve önemli yerleri göstermek üzere tek parça taş levhalar kullanıldı.

Antik Mısır Mimarisi (yak. MÖ 3050 – MÖ 900)

Akdeniz havzası çevresinde ortaya çıkan ilk büyük uygarlık Mısır (MÖ 3100-2040), kendi yazılı diline, dinine ve hanedan yönetici sınıfına sahipti. Başkent Memphis, Nil Nehri boyunca sıralanan çok sayıdaki hareketli merkezden biriydi. Binalar güneşte kurutulmuş kerpiç tuğlalardan ve ahşaptan inşa ediliyordu. İlk firavunlar, altında gömülü odaların bulunduğu tek katlı tuğla yapılar olan mastabalara gömülüydü.

Yönetici sınıftan ölülerin mastabalara gömülmesi uygulaması MÖ 2630 dolayında firavun Zoser için Basamaklı Piramit’in yapımıyla birlikte değişti. Mimar İmhotep, yalnızca Mısır’ın ilk büyük boyutlu piramidini inşa etmedi, aynı zamanda taşı ilk kez bir yapı malzemesi olarak kullandı. İmhotep öylesine başarılı oldu ki sonradan tanrı ilan edildi. Mısır’ın taş konusundaki uzmanlığı daha sonraki Yunan mimarisi üzerinde de güçlü bir etkiye sahip oldu.

Mısır piramit mimarisinin ünlü örnekleri, Antik dünyanın en büyük mimarlarından biri olan Imhotep tarafından tasarlanan, Basamaklı Zoser Piramidi (MÖ 2630) ve Giza’daki Büyük Piramittir (MÖ 2550). Daha sonra Orta ve Geç Krallıklar döneminde (MÖ 2040-300), Mısırlılar Karnak’ta Amon Tapınağı (MÖ 1530-323) gibi bir dizi saray inşa etmişlerdir. Bu yapılar, duvar resimleri, heykeller ve metal işlerini kullanarak tanrıları, hükümdarları ve sembolik hayvanları Mısır’ın benzersiz hiyeroglif yazıtları ile birlikte tasvir eden, çok azı günümüze ulaşan çeşitli sanat eserleriyle süslenmiştir.

Mısır mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Tarihin bilinen ilk mimari İmhotep, Sakkara’da ilk piramidi inşa etti.
• Taş, bir yapı malzemesi olarak, kerpicin yerini aldı.
• Yönetici sınıflara ait ölüler şehirleri yapıldı.

Sümer Mimarisi / Mezopotamya Mimarisi (yak. MÖ 3200 – MÖ 330)

Mısırlılar Nil üzerinde şehirler kurarken bugünkü Irak’ta Dicle ve Fırat nehirlerinin arasındaki bölgede bir başka şehir uygarlığı gelişiyordu. Mezopotamya olarak bilinen bu bölgede Sümer kültürü gelişip yayıldı. Sümerler tarımı geliştirdiler ve kil tabletlere kazılan yazılı bir dil buldular. Şehirleri esas olarak kerpiç yapılardan oluşuyordu. Islak kil, ahşap kalıplarda biçimlendiriliyor ve güneşte kurumaya bırakılıyordu. Daha sonra Sümerler tuğlaları fırınlarda pişirmeye başlayınca, daha sert ve dayanıklı yapı malzemeleri ortaya çıktı. Parlak renkler elde etmek için tuğlaya pigmentli sırlar eklendi.

Mezopotamya şehirlerine zigurat adı verilen basamaklı piramitler damgalarını vuruyordu. Ancak Mısır Firavunlarının piramitlerinin tersine, zigguratlar mezar olarak değil, Sümer hükümdarlarını doğudaki yüksek dağlarda ikamet eden Tanrılarına yaklaştırmak için insan yapımı dağlar olarak inşa edildi.

Sümerlere ait olan dini inançlar ve mimari üsluplar bölgedeki öteki halklar tarafından da benimsendi. Kral Hammurabi kutsal Babil şehrini kurduğunda buraya bir Zigurat yaptırdı. Asurlular Sümerlerin rahip-kral sistemini devraldılar ve rahip kralları barındıracak görkemli saraylar inşa ettiler.

Sümer – Mezopotamya mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Sümerler, günümüzde Irak’a ait olan topraklarda şehirler kurdular ve basamaklı ziguratlar inşa ettiler.
• Kerpiç yaygın olarak kullanıldı.
• Asurlar Sümer üsluplarını devraldılar.

Antik Yunan Mimarisi (yak. MÖ 600 – MÖ 146)

Antik Yunanistan’da sanat ve mimarlık tarihi dönemleri üçe ayrılır: Arkaik Dönem (yak. MÖ 600-500), Klasik Dönem (MÖ 500-323) ve Helenistik Dönem (MÖ 323-27). Mısırlı taş ustaları ve inşaatçıların teori ve pratiğinden esinlenen Yunanlılar, MÖ 600 civarında kamu binalarının ahşap yapılarını taş yapılarla değiştirmeye başladılar. Duvarlarda kireçtaşı ve mermer sütunlar kullanılırken, süslemelerde kiremit ve pişmiş toprak kullanıldı. Ayrıca bronz gibi metaller de süslemelerde kullanıldı.

Ressamlar ve heykeltıraşlar gibi, Yunanlı mimarlar da haleflerine tanınan gelişmiş statünün hiçbirine sahip değillerdi. Sanatçı olarak değil esnaf olarak görülüyorlardı. Bu nedenle, MÖ 5. yüzyıla kadarki mimarların isimleri bilinmemektedir. Yunanlıların en yaygın kamu binası türleri; tapınaklar, belediye yapıları, tiyatrolar ve spor stadyumlarıydı.

Yunan yapılarının en önemlileri ise tapınaklardı. En önemli tapınaklar arasında Parthenon (MÖ 447-422) ve Akropolis kompleksi (MÖ 550-404), Paestum’daki Tapınaklar (MÖ 550’den itibaren), Olympia’daki Zeus Tapınağı (MÖ 468-456), Hephaistos Tapınağı (MÖ.449), Athena Nike Tapınağı (MÖ 427), Athena Pronaia Tholos Tapınağı (MÖ 380-360) ve Pergamon Sunağı Zeus (MÖ 166-156) yer almaktadır.

Antik Yunan mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Yunanlı Klasik düzenler olarak bilinen yapı oranları sistemini oluşturdu.
• Büyük taş yapılar inşa edildi.
• Akdeniz’deki bütün kolonilerde Yunan tapınakları ve tiyatroları inşa edildi.
• Yunanlılara ait mimari üsluplar Romalılar tarafından da benimsedi.

Antik Roma Mimarisi (yak. MÖ 600 – MS 476)

Daha yaratıcı ve entelektüel Yunanlıların aksine, Romalılar mühendislik, inşaat ve askeri konularda yetenekli olan pratik insanlardı. Mimarilerinde, sanatlarında olduğu gibi, hem Etrüsklerden (örneğin, bataklık temizleme ve kemer yapımında hidrolik kullanımı) hem de görsel sanatlar konusunda üstleri olarak gördükleri Yunanlılardan ilham aldılar. Bununla birlikte Yunan stillerini kopyalayan ve uyarlayan Roma sanatı olmasaydı, Yunan antik döneminin sanatsal başarılarının çoğu kaybolacaktı.

Romalı mimar Vitruvius’un (yak. MÖ 30) “De Architectura” kitabında anlattığı gibi, yapı malzemelerinde de önemli gelişmeler yaşandı. Örneğin, MÖ 3. yüzyılda kireç harcı, kum, su ve taşların bir karışımı olan beton (opus sementicium) Roma icatlarındandır. Bu olağanüstü güçlü ve kullanışlı taş, Roma mühendisliği ve mimarisinde devrim yarattı. Karo kaplı beton, ana yapı malzemesi olarak mermerin yerini aldı. Böylece binalar dikdörtgen şeklindeki Yunan tasarım planından (çatıları ve düz arşitravları destekleyen sütun sıraları) kurtularak daha az geometrik ve daha serbest hale geldi.

Mısır ve Yunan öncülleri gibi, eski Roma’daki mimarlar da kamu binalarını geniş bir sanat eseri yelpazesiyle süslediler. Roma heykelleri (özellikle imparatorların kabartma, heykel ve büstleri), fresk duvar resimleri ve mozaikleri kullanıldı. Antik Roma’nın en önemli yapılarından ikisi Roma’da yer alan Colosseum ve Pantheon’dur.

Antik Roma mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• İlk Romalılar Yunan kültürünü kucakladı.
• Klasik düzenler kullanıldı.
• Romalılar, kemerler gibi Etrüsk yeniliklerini devraldı.
• Askeri yayılmacılık Roma şehir planlama anlayışını Avrupa, Afrika ve Ortadoğu’ya taşıdı.
• Yeni topraklarda tapınaklar ve su kemerleri inşa edildi.
• Izgara plan ilkin askeri kamplarda, daha sonra sömürgeleştirilen şehirlerde kullanıldı.
• Vitruvius, “Mimarlık Üzerine On Kitap” adlı yapıtını yazdı.
• Beton’un icadı; tonoz, kemer ve kubbe gibi yeni mimari formların yaratılmasına olanak sağladı.

Bizans Mimarisi (MS 330 – 554)

İtalya’dan yeni başkente taşınan çok sayıda İtalyan ile birlikte Bizans mimarları, Roma mimarisinin serbest akış geleneğini sürdürerek, erken Hıristiyan sanatı döneminde bir dizi muhteşem kilise ve dini yapı inşa ettiler. İstanbul’daki Kariye Kilisesi (333), Aya İrini (360); Bulgaristan’daki Ayasofya Kilisesi (527-65), yağmalanan Konstantinopolis Katedrali’nin yerini alan muhteşem Ayasofya (532-37), Büyük Konstantinopolis Sarayı ve Yerebatan Sarnıcı gibi büyük kamu yapıları Bizans Mimarisi örnekleri arasındadır.

Yeni mimari teknikler, Ayasofya’da olduğu gibi daha büyük ve daha görkemli kubbelerin inşa edilmesini ve bina içlerinde geniş açıklıklar sağladı. Kiliselerin iç mekanları; yaldız, duvar resimleri ve kabartma heykeller gibi Bizans sanatı ile zengin bir şekilde dekore ediliyordu. Daha önceki Roma yer mozaiklerinde taş kullanılmış olmasına karşın Bizans mozaiklerinde parlak renkli ya da altın varak kaplı cam kullanılıyordu.

Bizans mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Konstantinopolis (günümüzde İstanbul) kuruldu.
• Bizantium Roma imparatorluğunun başkenti oldu.
• Ayasofya’da yeni yapısal teknikler kullanıldı.
• Binalar mozaiklerle bezendi.

Romanesk Mimari (790 – 1140)

Bu mimari stil, İngiltere’de “Norman mimari tarzı”, Avrupa’da ise “Romanesk mimari” olarak adlandırılır. 1066 yılında gerçekleşen Hastings Savaşı’ndan sonra İngiltere’yi fetheden Normanlarla başlayan Romanesk mimari, Batı Roma mimarisi ve Bizans mimarisinin karışımıydı. Tüm Avrupa’ya yayılan ilk mimari tarz olarak kabul edilen Romanesk stil, Avrupa’da inşa edilen manastır, kilise ve şatolarda uygulanıyordu.

10. yüzyılın Avrupa’sında dinin yayılmasıyla artan hac ziyaretleri sonucu yeni ve daha büyük kiliseler inşa edilmeye başladı. Büyük Latin hacı şeklinde planlanan kiliselerin yapımında, oldukça büyük tonozlar ve çatı mimarisinde ahşap yerine taş kullanılıyordu. İşte bu çatıları taşıyabilmesi için, dönemin şartlarına göre, muazzam sağlamlıkta duvarlar planlandı. Romanesk mimarinin en önemli eserlerinden biri olan İspanya’daki Santiago de Compostela Katedrali, Haçlı Seferleri sırasında inşa edilmiştir. Diğer bir önemli örnek ise Venedik’teki kubbeli St Mark Bazilikası’dır.

Romanesk mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Latin hacı şeklinde kilise planı kullanıldı.
• Bizans kubbeleri yerine büyük çan kuleleri yapıldı.
• Büyük taş tonozlar kullanıldı.
• Çatıyı desteklemek için kalın ve yüksek duvarlar inşa edildi.
• Duvarların sağlam olması için; küçük, dar ve sayıca az pencereler kullanıldı.

Romanesk mimarlık tarihi, örnekleri ve özellikleri hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Romanesk Mimari Nedir‘ yazımızı okuyabilirsiniz.

Gotik Mimarlık Tarihi (1140 – 1520)

Gotik stil, 12. yüzyıldan 15. yüzyılın ortalarına kadar Romanesk’in yerini alan bir mimari ve sanat tarzını ifade eder. Başlangıçta İtalyan Rönesans sanatçıları tarafından, barbarca gördükleri Ortaçağ mimarisini tanımlamak için olumsuz anlamda kullanılmıştır. Antik çağın klasik sanatını yok eden Gotik kabileler tarafından yaratıldığı öne sürülmüştür.

Gotik stil; sivri kemerler, inceltilmiş duvarlar, nervürlü tonozlar, uçan payandalar, devasa vitray pencereler ve ayrıntılı oymalarla karakterizedir. Romanesk’in daha ince, daha dikey, daha detaylı, daha estetik ve ilham veren halidir. Gotik mimarinin en önemli örneklerinden bazıları; Köln Katedrali, Milano Katedrali, Notre Dame de Paris ve Saint-Denis Bazilikası’dır.

Gotik mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Kiliselere yapılan hac ziyaretlerinin artması sonucu yeni kiliseler inşa edildi.
• Mimarlar mümkün olan en yüksek yapıları yaratmaya çalıştı.
• Işık, tasarımın bir öğesi olarak kullanıldı.
• İskelet strüktürler yük taşıyıcı duvarların yerini aldı.
• Sivri kemer, uçan payanda, gül pencere ve üçlü portal gibi mimari elemanlar ilk kez birlikte kullanıldı.

Gotik mimarlık tarihi hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Gotik Mimari Nedir‘ ve ‘Gotik Mimari Örnekleri‘ yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Rönesans Mimarisi (1420 – 1620)

Floransa, Roma ve Venedik gibi şehir devletlerinde ortaya çıkan Rönesans sanatı ve mimarisi; Floransa’daki Medici ve Almanya’daki Fuggers bankacılık hanedanlığı gibi zengin aileler arasındaki ticari rekabet sonucu finanse ediliyordu. Antik Roma’nın mimari tarzlarının ve teorilerinin yeniden keşfedilmesi Rönesansın başlamasında katalizör oldu. Bu Klasik mimarinin ilk tasvirleri, 15. yüzyılın başlarında , 1. yüzyıl Romalı mimarı Vitruvius’un “Mimarlık Üzerine On Kitap” adlı yapıtının bir kopyasının bulunmasıyla Roma’da ortaya çıktı. 

Daha öncesinde, Floransalı mimar ve sanatçı Filippo Brunellesci (1377-1446) antik Roma tasarımlarını incelemeye başlamıştı. Brunellesci, ideal bina oranlarının matematiksel ve geometrik ilkelerden belirlenebileceğine ikna olmuştu. Böylece 1418’de Rönesans mimarlık tarihi için ilk örnek kabul edilen Floransa Katedrali’nin muhteşem kubbesini tasarladı. Floransa Katedrali (1420-36), Klasik Antik Çağ’ın uzun süredir ihmal edilen oran ve yerleşim kurallarına dayanan yeni bir üslup başlattı.

Rönesans mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Yapıların mimarisinde basit sayısal oranlara göre düzenlemeler yapıldı.
• Yapıların dış görünüşleri genellikle küp ve paralelyüz gibi basit geometrik şekillere sahipti.
• Romanesk ve Gotik stilin katedral ağırlıklı yapılarının aksine; Rönesans mimarisi saray, köşk ve sosyal binalar gibi farklı yapı türlerine de kapsıyordu.
• Antik mimariden etkilenilerek klasik elemanlar kullanıldı. Ancak taş tuğla karışımı mimari yapısından dolayı antik öğeler yalnızca cephelerde dekoratif olarak kullanıldı.
• Resim, heykel ve mimarlık iç içe kavramlar olarak yapılarda yer aldı.

Rönesans mimarlık tarihi hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Rönesans Mimarisi Nedir‘ ve ‘Rönesans Dönemi Mimari Eserleri‘ yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Barok Mimari (1550 – 1790)

16. yüzyılın devamında, Rönesans dönemlerinde hüküm süren dini, politik ve felsefi sorunlar çözülmeye başladı. 1517’de Martin Luther, Roma Kilisesi’nin bütünlüğü ve teolojisi konusunda Avrupa çapında şüphe uyandıran Protestan Reformunu ateşledi. Bu durum; Fransa, İtalya, İspanya ve İngiltere’yi içine alan savaşlara yol açtı. Böylece, kitleleri Protestanlıktan uzaklaştırmak için Roma tarafından başlatılan Karşı Reformasyon hareketi başladı.

Görsel sanatların ve mimarinin yenilenen himayesi, bu propaganda kampanyasında anahtar bir araçtı. Böylece her iki alanda da daha görkemli ve dinamik bir üslup olan Maniyerizm başladı. Sonrasında ise Portekizce “düzensiz inci” anlamına gelen “barocco” kelimesinden türetilen bir terim olan Barok stil ortaya çıktı.

Barok mimarlık tarihi dönemi yapılarından bazıları; Versay Sarayı, Aziz Petrus Meydanı, Aziz Paul Katedrali ve Schönbrunn Sarayı’dır. Barok mimarinin öne çıkan özellikleri kısaca şunlardır;

• Detaylı iç mekanlar, dış mekanlarda içbükey ve dışbükey yüzeyler
• Büyük tavan freskleri
• Işığın dramatik kullanımı, güçlü ışık ve gölge etkisi
• İçeride resim, heykel ve sıva ile süslenmiş bir iç kabuk
• Veba salgınının bitişi anısına dikilmiş Veba Sütunları

Barok mimarlık tarihi hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Barok Mimari Nedir‘ ve ‘Barok Tarzı Mimari Örnekleri‘ yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Rokoko Mimarisi (1715 – 1789)

Barok’un son dönemlerinde, XIV. Louis’in sarayında yaşayan soylu saray üyeleri tarafından Barok mimarinin ağır ve kasvetli havasına karşı bir isyan başladı. Böylece Rokoko olarak bilinen daha dekoratif ve eğlenceli bir mimari tarz ortaya çıktı. Akışkan kavisli formları yansıtan Rokoko kelimesi, Fransızcada kaya anlamına gelen “rocaille” ile midye kabuğu anlamına gelen “coquillage” kelimelerinin birleşmesinden oluşur.

Romanesk, Gotik veya Barok gibi diğer büyük mimari hareketlerin aksine, Rococo gerçekten iç tasarımla ilgileniyordu. Bunun nedeni, Fransa’daki zengin müşterilerin ev ve şatoları yeniden inşa etme konusunda isteksiz olmaları ve bunun yerine iç mekanlarını yeniden şekillendirmeyi tercih etmeleriydi. Ayrıca Rokoko stili, dini ve kamu yapılarının dış cepheleri için çok tuhaf ve basit kalıyordu. Dolayısıyla Rokoko dönemi mimarları (aslında iç mimarlar); alçı işleri, duvar resimleri, halılar, mobilyalar, aynalar, ipek ve porselenlerle dekore edilmiş odalar yaratmakla yetindiler.

Rokoko stili, Fransız Kraliyet Sarayı ve yüksek topluluğuna çökmekte olan tembellik ve yozlaşmayı mükemmel bir şekilde yansıtıyordu. Daha sonra, Aydınlanma ve Akıl Çağı’na hitap eden Fransız Devrimi ve Klasik stillere dönüşü müjdeleyen Neoklasizm sonucu sona erdi. Catherine Sarayı, Amalienburg Sarayı ve Chantilly Şatosu Rokoko dönemi mimarlık tarihi örnekleri arasında yer almaktadır. Rokoko stilin öne çıkan özellikleri kısaca şunlardır;

• Çiçek ve otların büyürken oluşturduğu kıvrımlardan ilham alan, C ve S şeklinde çizgiler
• Deniz kabuğu, yaprak, kuş ve bitki motifleri kullanımı
• Asimetrik ve düzensiz unsurlar
• Binaların dış tasarımın sade, iç tasarımın ise detaylı oluşu
• Çin ve Japon tarzı desenlerin kullanımı ve oryantalist tasarımlar

Rokoko mimarlık tarihi hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Rokoko Mimari Nedir‘ ve ‘Rokoko Dönemi Mimari Örnekleri‘ yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Neoklasik Mimari (1640 – 1850)

Barok ve Rokoko dönemin teatral dalgalanmalarının ardından 17. ve 18. yüzyıllarda Klasizme dönüş gerçekleşti. Neoklasik mimari, büyük ölçüde Roma’daki Fransız Akademisi’nde eğitim almış Fransız tasarımcıların varlığı nedeniyle Paris’te ortaya çıktı. Antik çağlara yeniden ilgi duyulmasıyla birlikte, Klasik Yunan ve Roma binaları yeniden canlandırıldı. Sosyal ve ekonomik bağlamı, Avrupa’daki Sanayi Devrimi ve Grand Tour ile öğrencilerin dünyayı dolaşıp eski eserlerle temas kurduğu döneme dayanır. Bu hareket 19. yüzyıla kadar devam ederek çeşitli ülkelerde kendini göstermiştir.

Rönesans’ta olduğu gibi, Neoklasik stilde de tüm mühendislik gelişmeleri ve modern çağın yeni malzemeleri korunmuştur. Neoklasik mimari; Dor, İyonik ve Korint sütunlarıyla desteklenen veya süslenen, klasik Rönesans kubbelerinin yer aldığı anıtsal yapılarla karakterize edilir. 18. yüzyıl mimarisinin teknik yenilikleri, katmanlı kubbeler ve iç çekirdekler yapılara güç katar. Büyük ölçekli inşa edilen kamu yapıları, kiliseler, eğitim tesisleri ve özel evler ihtişam kazanır.

Neoklasik mimarlık tarihi dönemindeki gelişmeler şunlardır;

• Barok sonrası gösterişli aşırılıklara karşı düzeltici bir stil olarak kullanıldı.
• Düzenli ve simetrik olarak inşa edilen yapıların boyutları artırıldı.
• İyonik, Dorik ve Korint sütunlar yapılarda tekrar kullanılmaya başladı.
• Kat kat kubbeler ve iç göbekler gibi yapısal buluşlar kubbelere güç kattı.
• Cephelerde sıra sütunlar, rotondlar ve revaklar kullanıldı.
• Peyzajcılar ve mimarlar birlikte çalıştı.

Modern Mimarlık Tarihi (1900’den Günümüze)

Avrupa ve Amerika’daki 19. yüzyıl mimarisine geriye dönük seçmecilik hakimdi. Eski tarzları yeniden canlandıran üsluplar doğdu. Bu stiller arasında; Greek Revival, Neo-Gotik, Neo-Romanesk, Art Nouveau, Beaux-Arts (neo-Rönesans ve neo-Barok formların bir karışımı) yer alır. 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan teknoloji, mühendislik ve yapı malzemeleri devrimleri ile birlikte, eski mimari tarzlardan koparak tamamen işlevsel ve yeni olan bir şey icat etme arzusu doğdu.

Böylece, kökeni 19. yy.’da gerçekleşen endüstri devriminin yol açtığı gelişmelere dayanan ve 20. yy.’ın ilk yarısında iyice yaygınlaşan Modern mimari ortaya çıktı. Modernizm; çağının ihtiyaçlarına, sanat anlayışına ve yapı teknolojisine uygun çözümler arayan yenilikçi bir mimari üsluptur. Dönemin yeni inşaat teknolojilerinin ve yapı malzemelerinin (özellikle betonarme, cam ve çelik) kullanımına dayanır. Fonksiyonalizm, yani formun işlevi takip etmesi gerektiği fikri öne çıkar. Binanın yapısal, işlevsel ve mekansal gereklilikleri dışındaki süslemeler reddedilir.

1910’dan 1980’lere dek gelişen tüm mimari üsluplar “modern mimari akımlar” olarak değerlendirilir. Modern mimarlığın öncüleri ve en önemli mimarları; Frank Lloyd Wright, Staatliches Bauhaus, Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ve Le Corbusier’dir. Amerika’da Home Insurance Building, Seagram building; İngiltere’de Royal National Theatre Modern mimari örnekleri arasındadır. Modern mimarinin öne çıkan özellikleri kısaca şunlardır;

• Modern malzeme ve tekniklerin kullanımı
• Temiz çizgiler ve geometrik formlar
• Büyük cam duvarlar ve bant pencereler
• Serbest kullanımlı açık kat planları
• Doğal çevre ile ilişki

Modern mimarlık tarihi, örnekleri ve özellikleri hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Modern Mimari Nedir‘ yazımızı okuyabilirsiniz.

Postmodern Mimarlık Tarihi (1964’den Günümüze)

1929’dan itibaren Büyük Buhran’la birlikte, Modern mimariye yönelik bir eleştiri zinciri başlar ve 1970’lerin sonlarına kadar devam eder. Postmodern mimari, 1960’larda modern mimarlığın tekdüzeliğine tepki olarak ortaya çıkan ve eski dönemlerin mimari biçimlerini estetik öğeler olarak yeniden ön plana çıkaran, 1970’lerde gelişim göstermiş uluslararası bir mimari üsluptur.

Postmodernizm, modernizmin katı kurallarını hafifletmek için farklı dönemlere ait tasarım öğelerini kullanır. Simgesel ve ironik süslemeleri mimariye yeniden sokar. Hareketli ve heykelsidir. Mimari üsluplar, fikirler, kültür ve tarih arasında bir diyalog kurmayı amaçlar. Postmodern mimari stil, 1980’lerden 1990’lara kadar, özellikle Scott Brown & Venturi, Philip Johnson, Charles Moore ve Michael Graves’in çalışmalarıyla geliştirilmiştir. 1990’ların sonunda ise high-tech, neo-fütürizm ve dekonstrüktivizm gibi farklı stillere ayrılmıştır.

Vanna Venturi Evi, AT&T Binası ve Guggenheim Müzesi Postmodern mimari örneklerinden bazılarıdır. Postmodern mimarinin öne çıkan özellikleri kısaca şunlardır;

• Karmaşa ve çelişki
• Keyfi süslemeler
• Mizah ve heykelsi formlar
• Eğrisel ve asimetrik formlar

Postmodern mimarlık tarihi, örnekleri ve özellikleri hakkında daha fazla bilgi almak için ‘Postmodern Mimari Nedir‘ yazımızı okuyabilirsiniz.

İnsan var oldukça mimarlık tarihi yazılmaya devam edecek. Bu yazımızda, tarih öncesinden başlayan ve günümüzde halen devam eden mimarlık tarihi dönemleri hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştık. Burada yer alması gerektiğini düşündüğünüz mimarlık tarihi dönemleri ve mimari üsluplar varsa, lütfen yorumlarda bizimle de paylaşınız.

Yukarıda özetlediğimiz mimari üsluplar hakkında daha detaylı bilgi almak için Mimari kategorimizi ziyaret etmeyi unutmayın. 🙂

Bu Yazı Mimarlık Tarihi Dönemleri | A’dan Z’ye Mimari Üsluplar İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Roma mimarisi, binlerce yıl boyunca insanlığı etkileyen ve ilham veren eşsiz bir yapı sanatıdır. Sadece görkemli yapılarıyla değil, aynı zamanda mühendislik harikalarıyla da dikkat çeken Roma mimarisi, günümüzde bile modern mimarinin temelini oluşturmaktadır. Ayrıca, Roma mimarisinin şehir planlaması, yapı malzemeleri ve mimari estetik anlayışı üzerinde de önemli etkileri olmuştur.

Roma Mimarisi Nedir?

Roma mimarisi, Antik Roma döneminde, yaklaşık olarak MÖ 1. yüzyıldan MS 4. yüzyıla kadar, Akdeniz havzası ve çevresinde gelişen ve günümüz mimarisine büyük etkiler bırakan bir mimari tarzdır. Sadece görkemli yapılarıyla değil, aynı zamanda mühendislik harikalarıyla da dikkat çeken antik Roma mimarisi, dayanıklılık, büyüklük ve işlevsellik gibi özellikleriyle bilinir.

Beton ve kemer gibi yapı malzemelerinin yaygın kullanımı, Romalılara çok katlı ve büyük iç mekanlara sahip anıtsal yapılar inşa etme imkanı vermiştir. Kolezyum, Panteon, Roma Forumu gibi yapılar, Roma mimarisinin en ünlü örnekleri arasında yer alır. Betonarme ve kubbe, kemer gibi yapı elemanları, Roma mimarisinden günümüze miras kalan önemli unsurlardır. Roma mimarisinin etkileri, günümüzde hala birçok modern yapıda görülmektedir.

Not: Tarih öncesinden günümüze dünya mimarlık tarihi özeti ve kısaca mimari üsluplar hakkında bilgi almak için Mimarlık Tarihi yazımızı okumayı unutmayın!

Antik Roma Mimarisi Tarihi

Ne zaman ve nerede ortaya çıktı?

Roma mimarisi, MÖ 509’da Roma Cumhuriyeti’nin kuruluşundan MS 4. yüzyıla kadar uzanan bir dönemde ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Bu mimari tarzın merkezi, günümüz İtalya’sında yer alan Roma şehri olmuştur. Ancak Roma İmparatorluğu’nun genişlemesiyle birlikte, bu mimari tarz Akdeniz havzası ve çevresindeki birçok bölgeye yayılmıştır.

Roma mimarisinin kökenleri, Etrüsk mimarisine kadar uzanmaktadır. Etrüskler, İtalya yarımadasında Roma’dan önce yaşayan bir uygarlıktır ve Roma mimarisinin temellerini atan birçok yapı tekniği ve tasarım öğesini geliştirmişlerdir. Romalılar, Etrüsklerden devraldıkları bu teknik ve malzemeleri, Yunanistan’dan aldıkları diğer unsurlarla birleştirdikten sonra, kendi özgün tasarımları sonucu Roma İmparatorluğu mimarisini oluşturmuşlardır.

Antik Roma mimarisi, MS 4. yüzyılda Hristiyanlığın resmen kabulü ile “Hristiyan mimarisi” adını almıştır. Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldıktan sonra ise yerini “Doğu Roma mimarisi“, diğer adıyla “Bizans mimarisi” almıştır.

Neden ve nasıl ortaya çıktı?

Antik Roma mimarisi, Roma’nın siyasi, sosyal ve ekonomik gücünün bir yansıması olarak ortaya çıkmıştır. Romalıların geniş toprakları fethetmeleri ve farklı kültürlerle etkileşime geçmeleri, mimari anlayışlarını zenginleştirmiştir. Böylece Etrüskler gibi komşu medeniyetlerden aldıkları yapı teknikleri ve malzemelerini, kendi özgün tasarımlarıyla birleştirerek yeni bir mimari stil oluşturmuşlardır.

Roma tarzı mimari, Yunan mimarisinin ideal güzellik arayışından ziyade, faydacılık ve anıtsallık gibi özelliklere odaklanmıştır. Roma mimarisinde kemer ve tonoz kullanımı yaygınlaşmıştır. Bu da daha büyük ve daha karmaşık yapıların inşa edilmesine olanak sağlamıştır. Ayrıca, Roma mimarisi sadece dini yapılarla sınırlı kalmayıp, tiyatrolar, hamamlar, su kemerleri gibi halkın kullanımına açık yapıları da içermektedir.

Roma Dönemi Mimari Stili

Romalıların mühendislik alanındaki yetenekleri ile birlikte yeni malzeme ve tekniklerin kullanılması büyük ve karmaşık yapıların inşa edilmesine olanak sağlamıştır. Malzeme olarak beton ve tuğla, strüktür olarak kemer ve kubbe kullanılmıştır. Böylece Kolezyum gibi devasa amfitiyatrolar, Panteon gibi kubbeli tapınaklar ve Roma Forumu gibi geniş forumlar inşa edilmiştir.

Roma dönemi mimarisinin temel amaçlarından biri, imparatorluğun gücünü ve ihtişamını gözler önüne sermek olmuştur. Bu nedenle, Roma yapıları genellikle büyük boyutlarda, süslü ve dayanıklı olarak inşa edilmiştir. Ayrıca, Roma mimarisi, pratikliği ve işlevselliği de ön planda tutmuştur. Aqueducts gibi su sistemleri, Roma şehirlerinin büyümesini ve gelişmesini sağlamıştır.

Roma Mimarisi Özellikleri

En çok öne çıkan başlıca Roma mimarisi özellikleri şunlardır:

• Büyüklük ve Anıtsallık: Roma yapıları, genellikle büyük boyutlarda ve etkileyici bir şekilde inşa edilirdi. Kolezyum, Panteon gibi yapılar, bu özelliğin en çarpıcı örnekleridir.
• Dayanıklılık ve İşlevsellik: Romalılar, beton ve kemer gibi yapı malzemesi ve tekniklerini yaygın olarak kullanmıştır. Böylece yapıların hem uzun ömürlü hem de günlük hayatta kullanışlı olmasını sağlamışlardır.
• Simetri ve Denge: Roma mimarisinde simetri ve dengeye büyük önem verilirdi. Yapılar, genellikle düzenli ve dengeli bir plan üzerine inşa edilirdi.
• Süslemeler ve Heykeller: Roma yapıları, çeşitli süslemeler ve heykellerle zenginleştirilirdi. Bu süslemeler, genellikle mitolojik figürleri veya zafer temalarını içerirdi.

• Kemer ve Kubbe Kullanımı: Kemer ve kubbe, Roma mimarisinin en karakteristik özelliklerindendir. Bu yapı elemanları, büyük açıklıkların örtülmesini sağlamış ve daha karmaşık yapıların inşa edilmesine olanak tanımıştır.
• Beton Kullanımı: Romalılar, betonun yapı malzemesi olarak kullanılmasında önemli bir adım atmışlardır. Beton, yapılara hem dayanıklılık hem de esneklik kazandırmıştır.
• Su Kemerleri: Roma’da su temini için inşa edilen su kemerleri, mühendislik harikaları olarak kabul edilmektedir. Su kemerleri, şehirlerin su ihtiyacını karşılamak için uzak mesafelere su taşımak için kullanılan yapılardır.

Antik Roma Yapıları

Antik Roma, binlerce yıl boyunca insanlığı etkileyen ve ilham veren eşsiz bir medeniyettir. Bu medeniyetin en büyük miraslarından biri de şüphesiz mimarisi olmuştur. Görkemli Roma yapıları, hem mühendislik harikaları hem de estetik şaheserler olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bu yapılar, sadece estetik değeriyle değil, aynı zamanda antik Roma toplumunun yaşam tarzı, inançları ve teknolojisi hakkında da önemli bilgiler vermektedir. İşte en önemli Antik Roma yapıları:

1. Kolezyum (Colosseum)

Roma’nın sembolü haline gelen Kolezyum, gladyatör dövüşleri ve diğer gösterilerin yapıldığı devasa bir amfitiyatrodur. Oval şekli, taş ve beton malzemelerden yapılan yapısıyla o dönem için mühendislik açısından büyük bir başarıdır.

Bu oval yapı, yaklaşık 50.000 seyirciyi ağırlayabilecek kapasiteye sahiptir. Yapının dış cephesi, büyük traverten bloklarla kaplanmıştır. İç kısım ise, seyircilerin farklı sosyal sınıflara göre oturduğu katmanlara ayrılmıştır. Kolezyum’un zemininde ise gladyatör dövüşleri ve vahşi hayvan avları gibi gösterilerin yapıldığı arena bulunmaktadır. Yapının alt kısmında ise, hayvanların ve gladyatörlerin arenaya getirildiği tüneller ve kafesler yer alır.

Kolezyum’un inşa edildiği dönemde kullanılan beton ve kemer gibi yapı malzemeleri, yapının hem dayanıklı olmasını hem de büyük açıklıkların örtülmesini sağlamıştır. Bu sayede, o dönem için oldukça büyük ve karmaşık bir yapı inşa edilebilmiştir. Kolezyum’un mimarisi, sadece Roma İmparatorluğu’nun gücünü ve ihtişamını değil, aynı zamanda antik dünyanın mühendislik becerilerinin ne kadar ileri olduğunu da göstermektedir.

2. Panteon (Pantheon)

Mükemmel küresel kubbesiyle ünlü Panteon, Roma’nın en ikonik ve en iyi korunmuş antik tapınaklarından biridir. Beton kullanılarak inşa edilen devasa kubbe, o dönem için olağanüstü bir mühendislik başarısı olarak kabul edilir. Kubbenin merkezinde yer alan oculus (göz) adı verilen büyük bir açıklık, iç mekâna doğal ışık verir ve binaya mistik bir hava katar.

Panteon’un iç kısmı, dairesel bir plan üzerine inşa edilmiş olup, kubbeye doğru yükselen duvarlar boyunca sıra sıra yer alan nişler ve sütunlarla zenginleştirilmiştir. Ayrıca, mükemmel oranları ve simetrik yapısı, binaya zamansız bir güzellik kazandırmıştır. Bu yapı sadece bir tapınak olmaktan öte, antik Roma mimarisinin zirvesini temsil eden bir mühendislik ve sanat harikasıdır.

3. Roma Forumu (Roman Forum)

Bir zamanlar siyasi, sosyal ve ticari yaşamın merkezi olan Roma Forumu, Roma’nın kalbi olarak kabul edilmektedir. Burada tapınaklar, bazilikalar, kemerler, sütunlar, heykeller ve anıtlar gibi birçok yapı türü bulunmaktadır. Bu nedenle, mimarisi de bu karmaşık ve çok yönlü işlevi yansıtır.

Roma Forumu’nun mimarisi, zaman içinde sürekli olarak değişmiştir. Bu nedenle, tek bir mimari tarzdan bahsetmek yerine, çeşitli yapıların bir araya gelmesiyle oluşan karmaşık bir yapıdan söz etmek daha doğru olur.

Forum’daki Roma yapıları, genellikle açık hava alanlarında yer alır ve birbirleriyle görsel bir ilişki içindedir. Bu yapılar, en temel Roma mimarisi özellikleri olan simetri, oran ve sütun kullanımı gibi nitelikleri içerir. Forum’daki yapılar, aynı zamanda Roma toplumunun dini, siyasi ve sosyal yaşamındaki önemli olayları ve kişileri anmak amacıyla inşa edilmiştir.

4. Palatino Tepesi (Palatine Hill)

Roma’nın yedi tepesinden biri olan Palatino Tepesi’nde, antik Roma’nın zengin ve güçlü vatandaşlarının evleri yer almaktaydı. Bu tepede, imparatorluk saraylarının kalıntıları ve diğer önemli yapılar bulunmaktadır.

Palatino Tepesi’ndeki yapılar, farklı imparatorluk dönemlerinde değişmiş ve gelişmiştir. Bu nedenle, tepenin mimarisini tek bir tarzda tanımlamak zordur. Ancak genel olarak, buradaki yapılar lüks, gösterişli ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Burada, imparatorluk sarayları, villalar, bahçeler ve çeşitli yardımcı yapılar bulunmaktadır.

Genellikle bu yapılar, Roma mimarisinin karakteristik özellikleri olan simetri, oran ve sütun kullanımı gibi özelliklere sahiptir. Ayrıca, yapılar, zengin süslemeler, mozaikler ve heykellerle donatılmıştır. Roma İmparatorluğu’nun görkemli ve lüks yaşamının bir yansıması olan Palatino Tepesi, Roma toplumunun sosyal ve siyasi yapısı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

5. Trajan Sütunu (Trajan’s Column)

Trajan Sütunu, Roma İmparatoru Trajan’ın Dacya zaferlerini anmak için inşa edilmiş anıtsal bir yapıdır. Hem bir anıt hem de bir propaganda aracı olarak kullanılan sütun, Roma Forumu’nda yer almaktadır. Trajan Sütunu, Roma’nın zafer ve imparatorluk kültürünün önemli bir yansımasıdır.

38 metre yüksekliğindeki sütun, İtalyan beyaz mermerinden yapılmış 19 adet silindirik tamburdan oluşmaktadır. Sütunun en dikkat çekici özelliği, şaftını çevreleyen ve Trajan’ın Dacya seferlerini anlatan detaylı rölyeflerdir. Bu rölyefler, Roma sanatının en önemli örnekleri arasında yer alır ve savaş sahnelerinin yanı sıra günlük yaşamdan kesitler de sunar. Sütunun altında, imparatorun külleri yer alır. Sütunun tepesinde ise eskiden İmparator Trajan’ın bir heykeli varken, 1588 yılında üzerine Aziz Peter’in heykeli yerleştirilmiştir.

6. Pont du Gard Su Kemeri

Fransa’nın Nîmes kentinde bulunan Pont du Gard, Roma İmparatorluğu döneminde inşa edilmiş, günümüze kadar ayakta kalmayı başarmış devasa bir su kemeridir. Üç katlı su kemeri, antik Roma’da suyun nasıl taşındığını gösteren önemli bir yapıdır.

Pont du Gard, sadece bir su kemeri değil, aynı zamanda üç katlı bir köprüdür. Alt kattaki kemerli yapı, nehrin üzerinden geçmeyi sağlar. Orta ve üst katlardaki kemerler ise suyu taşıyan kanalları destekler. Pont du Gard’ın yapımında kullanılan taşların titizlikle yontulması ve bir araya getirilmesi, yapının binlerce yıl boyunca ayakta kalmasını sağlamıştır.

Roma dönemi mühendislik becerilerinin bir kanıtı olan Pont du Gard, aynı zamanda su yönetimi ve inşaat teknikleri konusunda da önemli bilgiler sunar. Bu ihtişamlı yapı, günümüze kadar gelen en iyi korunmuş Roma su kemerlerinden biridir.

7. Maison Carrée

Fransa’nın Nîmes kentinde bulunan Maison Carrée, günümüze neredeyse hiç hasar görmeden ulaşmış olan bir Roma dönemi tapınağıdır. Mimarisi, klasik Roma mimarisinin en mükemmel örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Tapınak, Vitruvius’un “Mimarlık Üzerine On Kitap” adlı eserinde bahsettiği klasik Tuscan mimarisinin mükemmel bir örneğidir. Yani bina tek bir cella (kült heykelinin yeri) ve derin bir sundurmaya sahiptir. Ayrıca önden eksenel bir yönelime sahip olan yapı, yüksek bir podyumun üzerine oturmaktadır. Maison Carrée’nin cephesi, tapınağın neredeyse 1/3’ünü oluşturan derin bir portiko ya da pronaosa sahiptir. Sütunların üzerinde yer alan arşitrav damlalık friziyle 1:2:3 oranlarına sahip üç bölüme ayrılmıştır. Maison Carrée’ye, derin portikosuna, yüksek podyumuna, cephe vurgusuna bakarsanız, tüm Roma mimarisi unsurlarını görürsünüz.

Kısacası Maison Carrée, mükemmel oranları, basit ve zarif tasarımıyla klasik Roma mimarisinin temel özelliklerini yansıtır. Binanın iyi korunmuş olması, mimarlık tarihçileri ve meraklıları için önemli bir kaynak oluşturur.

Not: Bu liste, Roma mimarisi örnekleri içinde sadece birkaçıdır. Antik Roma mimarisi, dünya genelinde birçok şehirde ve ülkede çok sayıda farklı örneklerle karşımıza çıkar.

Roma Dönemi Mimarları

Antik Roma’da mimarlık, sadece bir yapı inşa etme süreci değil, aynı zamanda toplumun ve kültürün bir aynasıydı. Bu büyük imparatorluğun yükselişinde pek çok yetenekli mimarın katkısı bulunsa da, ne yazık ki bireysel mimarlara günümüzde olduğu kadar önem verilmemekteydi. Büyük inşaat projeleri genellikle imparatorlar ya da varlıklı patronlar tarafından finanse ediliyor ve mimarlar bu projelerde çoğunlukla bir ekibin parçası olarak çalışıyordu.

Ayrıca, antik dönemde kayıt tutma yöntemlerinin yetersizliği nedeniyle, birçok Roma mimarının ismi tarih boyunca kaybolmuştur. Ancak, bazı mimarlar eserleriyle ve dönemlerine olan etkileriyle öne çıkmayı başarabilmişlerdir. İşte, bazı önemli Roma dönemi mimarları ve yapıtları:

Vitruvius

Marcus Vitruvius Pollio olarak bilinen Vitruvius, antik Roma döneminin en önemli mimar ve mühendislerinden biridir. MÖ 1. yüzyılda yaşamış olan Vitruvius, özellikle “De Architectura” (Mimarlık Üzerine On Kitap) adlı eseriyle tanınır. Bu eser, Batı mimarlık tarihindeki en önemli metinlerden biri olarak kabul edilir ve yüzyıllar boyunca mimarlara ilham kaynağı olmuştur.

Vitruvius, “De Architectura” adlı eserinde bir yapının üç temel ilkeye dayanması gerektiğini savunur: firmitas (sağlamlık), utilitas (kullanışlılık) ve venustas (güzellik). Bu üç ilke, binanın sağlam, kullanışlı ve estetik olması gerektiğini ifade eder. Vitruvius, sadece yapının teknik yönleriyle değil, aynı zamanda estetik ve sosyal boyutuyla da ilgilenmiştir. Eserinde, mimarinin doğayla uyum içinde olması gerektiğini ve bir yapının çevresine uygun şekilde inşa edilmesi gerektiğini vurgular.

Vitruvius’un “De Architectura” adlı eseri, sadece mimarlık değil, aynı zamanda mühendislik, matematik ve hatta felsefe gibi birçok farklı alanı kapsar. Eserinde, su kemerleri, saatler, makineler gibi birçok farklı konuya değinir ve dönemin teknolojik gelişmelerine dair önemli bilgiler verir. Vitruvius, Rönesans dönemi mimarları tarafından yeniden keşfedilmiş ve mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Çalışmaları, günümüzde bile mimarlık ve mühendislik eğitiminde önemli bir referans kaynağı olarak kullanılmaktadır.

İlgili Yazılar: Rönesans Mimarisi Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Appius Claudius Caecus

Appius Claudius Caecus (MÖ 4. yüzyıl), Roma Cumhuriyeti’nin önde gelen devlet adamlarından biri olarak tanınır ve özellikle mimarlık ve mühendislik alanındaki katkılarıyla bilinir. MÖ 312 yılında konsül seçilen Appius Claudius, Roma’nın ilk büyük su kemeri olan Aqua Appia‘nın inşasına öncülük etmiştir. Bu su kemeri, şehre su getiren ilk büyük altyapı projesi olup Roma’nın büyümesi ve gelişmesi açısından kritik bir rol oynamıştır.

Appius Claudius ayrıca kendi adını taşıyan ünlü Via Appia‘nın (Appius Yolu) inşasını başlatmıştır. Roma’dan güneydeki Capua’ya uzanan bu yol, Roma İmparatorluğu’nun genişlemesinde stratejik bir öneme sahipti. Appius Claudius Caecus’un çalışmaları, Roma’nın mühendislik ve altyapı alanındaki gelişmelerine büyük katkıda bulunmuş ve onun mirası yüzyıllar boyunca Roma yolları ve su sistemlerinde yaşamaya devam etmiştir.

Marcus Vipsanius Agrippa

Marcus Vipsanius Agrippa (MÖ 64-12), Roma İmparatorluğu’nun erken döneminde Augustus’un en yakın dostu ve en yetenekli generallerinden biri olarak bilinir. Sadece askeri başarılarıyla değil, aynı zamanda mimarlık ve mühendislik alanındaki büyük projeleriyle de öne çıkmıştır. Agrippa, Roma’nın su ve kanalizasyon sistemlerinin geliştirilmesine büyük katkıda bulunmuş, şehre su sağlayan birçok su kemeri ve hamam inşa ettirmiştir.

Agrippa’nın en ünlü eseri, ilk olarak MÖ 27 yılında inşa ettirdiği Panteon‘dur. Her ne kadar orijinal yapı zamanla yıkılmış ve Hadrianus döneminde yeniden inşa edilmiş olsa da, Agrippa’nın adı bu mimari şaheserle özdeşleşmiştir. Ayrıca Agrippa, Campus Martius’ta pek çok kamu binası ve hamam yaptırarak Roma’nın şehir planlaması ve altyapısına önemli katkılarda bulunmuştur. Onun vizyonu ve mühendislik başarıları, Roma’nın bir dünya başkenti haline gelmesinde büyük rol oynamıştır.

Antik Roma mimarisi, tarihin en etkileyici ve kalıcı yapılarından bazılarını ortaya çıkarmıştır. Mimarların ve mühendislerin zekâsıyla şekillenen bu yapılar, sadece Antik Roma’nın değil, dünya mimarlık tarihinin de mihenk taşları arasında yer almaktadır. Günümüzde dahi modern mimaride ilham kaynağı olmaya devam eden bu eserler, Roma’nın mimari dehasının ve estetik anlayışının nesiller boyunca sürecek bir miras bıraktığını göstermektedir.

Tarih öncesinden günümüze dünya mimarlık tarihi özeti ve kısaca mimari üsluplar hakkında bilgi almak için Mimarlık Tarihi yazımızı okumayı unutmayın!

Bu Yazı Roma Mimarisi: Antik Dünyanın Mirası İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Barok mimari, adını Portekizcede “tam yuvarlak olmayan eğri-büğrü inci” anlamında olan “barocco” kelimesinden almıştır. 16. yüzyıl başlarında Katolik kilisesi tarafından Protestanlık akımına olan ilgiyi azaltmak amacıyla ilk olarak İtalya’da ortaya çıkmıştır. İtalya dışında Fransa, İngiltere, Bohemya, İspanya gibi ülkelerde de oldukça etkileyici barok tarzı mimari eserlere rastlamak mümkündür. Bu yazımızda, dünya genelindeki en popüler ve en önemli barok mimari örneklerini ve özelliklerini inceledik. İşte, Avrupa’nın dört bir yanından sizler için seçtiğimiz barok tarzı mimari örnekleri ve barok dönemi mimarisi…

Barok Tarzı Mimari Örnekleri

1. Versailles Sarayı, Paris, Fransa

Fransa tarihine adını “Güneş Kral” olarak yazdıran XIV. Louis’in yaptırdığı, barok mimarinin en güzel örneklerinden biri olan Versailles(Versay) Sarayı, Paris yakınlarında bulunmaktadır. Aynalı salonu, barok bahçeleri, fıskiyeleri ve göz alıcı mimarisi ile kendine hayran bırakan bu görkemli saray, 1837 yılından günümüze kadar halka açık müze olarak hizmet vermektedir. Dönemin güçlü Fransa kralı XIV. Louis, yeni bir cazibe merkezi oluşturarak her anlamda dünyayı adından söz ettirecek bir proje temelinde bu sarayı yaptırmıştır. Dönemin zengin aristokrat ailelerinin de evi olan Versailles sarayı, dünyanın en ünlü barok tarzı mimari örnekleri arasında ilk sırada yer almaktadır.

Not: Barok tarzı mimari örnekleri ile birlikte; Barok nedir’, ‘Barok mimari ne zaman, nerede ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Barok mimarinin özellikleri nelerdir’ sorularının cevaplarını bulabileceğiniz Barok Mimari yazımızı okumayı unutmayın!

2. St. Charles Kilisesi (Karlskirche), Viyana, Avusturya

Ağırlıklı olarak Katolik nüfusa sahip olan Barok dönemin Avusturya’sında Habsburg Hanedanlığı oldukça güçlü dönemlerini yaşıyordu. Viyana’nın 17. ve 18. yüzyıllarda sahip olduğu zenginliğin yansımalarını, günümüzde de popülaritesini koruyan birçok barok dönemi mimarisi üzerinde görmekteyiz. Bu eserlerden biri de Avusturyalı mimar Johann Bernhard Fischer von Erlach tarafından tasarlanıp 1737 yılına yapımı tamamlanan St. Charles Kilisesi(Karl Kilisesi) veya Almanca adı ile Karlskirche’dir.

3. Santiago de Compostela Katedrali – Batı Cephesi, A Coruña, İspanya

Barok, Gotik ve Romanesk mimarinin zaman içerisinde bir araya gelmesi ile oluşan bu eşsiz yapının barok stilindeki batı cephesi, 18. yüzyılda ünlü mimar Fernando de Casas Novoa tarafından yapılmıştır. Oldukça başarılı bir barok dönemi mimarisi örneği olan katedral içerisinde, Hristiyan dininde 12 havariden biri olan Aziz James’in gömülü olduğu iddia edilmektedir. İşte bu efsaneden ötürü Santiago de Compostela Katedrali 8. yüzyıldan günümüze kadar en önemli hac noktalarından biri olmuştur. İspanya’nın kuzey batı uç noktasında yer alan bu katedral, tarihi dokusuyla şehri cazibe merkezi haline getirmiştir.

4. San Carlino Kilisesi (San Carlo alle Quattro Fontane), Roma, İtalya

Dönemin en önemli barok mimarlarından Francesco Borromini  tarafından 1670 yıllarında yapımı tamamlanan kilise, San Carlino veya Aziz Charles olarak da bilinmektedir.  O dönem manastır ile beraber planlanan yapı, mimarın ilk bağımsız eserlerinden biridir. Hatta ilk eserini ortaya çıkarmak için ünlü mimarın her hangi bir bedel almadığı da yazılmaktadır. Ancak maddi zorluklar sebebiyle tasarımın tamamlanması oldukça uzun sürmüştür. Sokakların kesişim yerinde bulanan ve kilise adında geçen dört farklı çeşme, barok tarzındaki yapının ilgi çeken özellikleri arasında yer almaktadır.

5. Aziz Petrus Meydanı, Vatikan

Vatikan denince akla gelen ilk görüntülerden biri mutlaka Aziz Petrus bazilikasının önündeki o büyük  meydandır. (St. Peter’s Square / Piazza San Pietro) Dönemin ünlü heykeltıraş ve mimarlarından Lorenzo Bernini tarafından yapılan bu ünlü meydan; üzerinde 140 azizin heykelleriyle süslenmiş büyük kolonları ile adeta kişiyi içine hapsetmektedir. Meydanın tam merkezinde Papa V. Sixtus tarafından 1586 yılında diktirilen 25 metre yüksekliğinde bir Mısır dikilitaşı mevcuttur. Dikilitaşın sağ ve sol tarafına simetrik olarak yerleştirilmiş iki havuz bulunmaktadır. Papalığın merkezi olan Vatikan, her yıl milyonlarca Katolik Hristiyan’ı ve bölgeyi ziyaret eden turistleri barok mimarinin işte bu güzel meydanında ağırlamaktadır.

6. Les Invalides Kompleksi, Paris, Fransa

Fransız barok mimarisinin yapıtaşlarından biri olan Les Invalides komplesi XIV. Louis tarafından dönemin monarşisini savunmak için canlarını verenler anısına Paris’te yapılmıştır. Ünü Fransız mimar Liberal Bruant tarafından 1671-1678 yılları arasında yapımı tamamlanan barok tarzı mimari eser, o dönemlerde gazi olan askerler için misafirhane, huzur evi ve hastane olarak hizmet vermekteydi. Günümüzde içerisinde birçok müze ve  anıt barındıran bu yapı Hôtel national des Invalides olarak yine Fransız gazileri için hizmet vermeye devam etmektedir. Ayrıca Napolyon da dahil olmak üzere birçok Fransız ulusal kahramanının mezarına ev sahipliği yapmaktadır.

7. Schönbrunn Sarayı, Viyana, Avusturya

“Güzel çeşme” anlamında gelen Schönbrunn, dönemin Habsburg İmparatorunun yazlık sarayı olarak inşa edilmiştir. Muhteşem mimarisi  ve büyük bahçeleri ile günümüzde Avusturya’nın en çok ziyaret edilen turistlik yerlerinden biri olmayı başaran bu saray Avusturya’nın Versay’ı olarak da tanımlanmaktadır.  Bu sarayın bir diğer özelliği de İmparator Franz Joseph’in eşi, İmparatoriçe Elisabeth’in en sevdiği yerlerden biri olmasıdır. İşte bu sebepten dolayı iç tasarımına ve peyzajına aşırı özen gösterilerek zenginliğin yansıtılması hedeflenen sarayın bir nevi Versay sarayına rakip olarak inşa edildiği ifade edilmektedir.

8. St. Paul Katedrali, Londra, İngiltere

1962 yılına kadar Londra’nın en yüksek binası olan Aziz Paul katedrali, 1666 yılında büyük Londra yangınında zarar gören kilisenin yerine yaptırılmıştır. İngiliz barok mimarisinin en güzel eserlerinden biri olarak kabul edilen katedral, İngiliz mimar Sir Christopher Wren tarafından yapılmıştır. Aynı mimar büyük yangından zarar gören 50’den fazla kilisenin yapımında da yer almıştır. Günümüzde Londra Piskoposluğunun merkezi olan katedral, Londra’da yabancı turistler tarafından en çok ziyaret edilen yerlerden biridir.

9. Kışlık Saray, Saint Petersburg, Rusya

Ünlü Rus imparator I.Petro nam-ı diğer Deli Petro tarafından kendi yaşam alanı olarak inşa edilen Kışlık Saray (Winter Palace), Romanov hükümdarlığı döneminde de Rus Devrimine kadar resmi konut olarak hizmet vermeye devam etmiştir. İtalyan mimar Domenico Trezzini tarafından tasarlanan saray, daha sonra birçok yenileme geçirmiştir. Bugünkü görünümünün büyük kısmı 1830 yıllarında geçirdiği yangın sebebiyle restore edilmesi sonucu elde edilmiştir. Günümüzde Ermitraj müzesine ev sahipliği yapmakta olan Kışlık Saray, barok mimarinin tüm cazibesini gözler önüne sermektedir.

10. Madrid Kraliyet Sarayı, Madrid, İspanya

Günümüzde devlet törenlerine ev sahipliği yapmakta olan ve bir kısmı da müze olarak kullanılmakta olan Madrid Kraliyet Saray’ında 3.418 oda bulunmaktadır. Saray Avrupa’nın en büyük saraylarından biri olarak sayılabilir. Tarihi çok eskiye dayanmakta olan saray, Kral V. Felipe tarafından 1735 yılında yaptırılmaya başlanmıştır. Yeni saray odalarının iç dekorasyonundan saray mimarisinin ince detaylarına kadar birçok özel detaya sahiptir. Dönemin barok mimarisinin olmazsa olmazı saray bahçeleri de yapının önemli güzellikleri arasında yer almaktadır.

11. Belvedere Sarayı, Viyana, Avusturya

Avusturya İmparatorluğunun gücünü ve zenginliğini gözler önüne seren bir başka barok tarzı mimari örneği, 1668-1745 yıllarında Savoy Prensi Eugen emri ile mimar Johann Lucas von Hildebrandt’a yaptırılan Belvedere Sarayı’dır. Muhteşem bahçeleri ve iki parçadan oluşan bina yapısı ile birçok sanat eserini içinde barındıran saray, günümüzde müze olarak kullanılmaktadır. 2. Dünya Savaşı sonrasında Avusturya’nın özgürlüğüne kavuştuğu anlaşma 1955 yılında bu sarayda imzalanmıştır. Bundan dolayı Belvedere Sarayı, Avusturya tarihinde oldukça önemli bir yere sahiptir.

12. Zacatecas Katedrali, Zacatecas, Meksika

Meksika’nın Zacatecas kentinde tarihi şehrin merkezinde bulunan katedral, Meksika barok mimarisinin en önemli eseridir. 1730-1760 yıllarından inşaatı tamamlanan katedral UNESCO Dünya mirasında yer almaktadır.

13. Juliusz Słowacki Tiyatrosu, Krakow, Polonya

2. Dünya savaşında Varşova kadar zarar görmeyen Krakow şehri, Polonya’nın ikinci büyük şehri olmakla beraber tarihi kültürel başkent olarak adlandırılmakta ve birçok güzel yapıya ev sahipliği yapmaktadır. İşte bunlardan biri de 1893 yılında mimar Jan Zawiejski tarafından 17. yüzyıl barok dönemi mimarisi esas alınarak yapılmış olan Juliusz Słowacki tiyatrosudur. Paris ve Viyana da bulunan ünlü opera binaları örnek alınarak yapılan bu bina tüm göz alıcılığını gözler önüne sermektedir.

14. Frauenkirche Kilisesi, Dresden, Almanya

Dresden, çarpıcı barok dönemi mimarisi ve sahip olduğu kültür mirası ile tam bir sanat ve müzik şehridir. 18. yüzyılda dönemin önemli kiliselerinden biri olarak inşa edilen bu barok tarzı mimari örneği, 2. Dünya savaşında Dresden bombalaması esnasında tamamen yıkılmıştır. 50 yıl boyunca savaş anıtı olarak yıkık vaziyette kalan kilise, Almanya’nın yeniden birleşmesinin ardından yeniden inşa edilmiştir. Günümüzde oldukça sağlam ve güçlü durumdaki kilise, Dresden merkezinde ziyaretçilerini beklemektedir.

15. Kiev Pechersk Manastırı, Kiev, Ukrayna

Barok tarzı mimari yapıların en güzel örneklerini görebileceğiniz şehirlerden biri de Kiev’dir. Kiev Mağara Manastırı (Kiev Pechersk Lavra ) olarak da bilinen bu yapı, Ukrayna barok mimarisini yansıtmaktadır. 17. ve 18. yüzyıllarda ülkeye Kazakların gelişi ile ortaya çıkmaya başlayan barok tarzı mimari örnekleri, daha çok Ortodoks manastırlarında kendini göstermektedir. Avrupa’nın aksinde genellikle daha basit inşa edilen barok yapılar oldukça etkileyici görünmektedir.

Bu listede yer alması gerektiğini düşündüğünüz başka önemli barok tarzı mimari örnekleri varsa, lütfen yorumlarda bizimle de paylaşınız. Tüm dünyadan önemli ve yaratıcı proje örnekleri incelemek için Mimari sayfamızı ziyaret etmeyi unutmayın. 🙂

Bu Yazı Dünyanın En Önemli Barok Tarzı Mimari Örnekleri İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Postmodernizm Nedir?

“Post” eki sonra anlamında gelmektedir. Postmodernizm ise basit anlamda modernizmden sonra, modernizmden devam eden veya daha derin olarak modernizmden kaynaklanan sorunların aşılmaya çalışılması anlamına gelmektedir. 20. yüzyılın ikinci yarısında etkili olmaya başlayan postmodernizm; mimari, resim, felsefe, edebiyat gibi alanlarda modernitenin sorgulandığı bir akımdır.

Literatürde bu kavram için çok farklı tanımlamalar mevcut olmasına rağmen (toplumsal, sanatsal, eleştirisel vb.) çevrelerin fikir birliğine vardığı kesin bir görüş bulunmamaktadır. Bu durum postmodernizme karmaşık anlamlar yüklemiş ve kavram belirsiz bir hal almıştır. Araştırmalarımıza göre postmodernizmin en sade ve öz tanımı; Dilek Doltaş tarafından 2003 yılında yazılan “Postmodernizm ve Eleştirisi Tartışmalar/Uygulamalar” eserinde ifade edildiği gibidir:

 “Postmodernizm:1970’lerden başlayarak bugüne kadar Batı modernizminin ve onunla ilgili Aydınlanma ve hümanizm projelerinin politik güç ve çıkar amacına hizmet eden normlarını sorgulayan, onun düşünce yapısını çözen, çelişkilerine, çarpık ve kendine dönük norm ve yaklaşımlarına ışık tutan en önemli eleştiri yöntemidir. (s.190)”

Dilek Doltaş, Postmodernizm ve Eleştirisi Tartışmalar/Uygulamalar, 2003

Not: Postmodernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Postmodern Mimari hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz.

‘Postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir’ sorusunu cevaplamadan önce, 18. ve 19. yüzyıllarda hakim olan bir fikir ve sanat akımı olan modernizmi incelemek gerekir. Modernizm, Latince “modernus” kelimesinden gelen, yeni ve güncel anlamındaki “modern” kavramı üzerine geliştirilmiş olan bir akımdır.

Not: Modernizm ile ilgili olarak daha fazla bilgiye sahip olmak için ‘Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri‘ başlıklı yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Postmodernizm Akımı Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Postmodernizm kelimesine ilk olarak modernizmin etkisinin zayıflamaya başladığı 1940’lı yıllarda rastlamaktayız. İkinci Dünya Savaşı ile beraber 1950’li yıllarda edebiyat alanındaki eleştirilerde kullanılmaya başlanan postmodernizm terimi, 1960’ların mimari eserleri üzerindeki etkisi ile daha da popüler hale gelmiştir. Ancak literatüre geçmesi, İngiliz tarihçi Arnold Joseph Toynbee’nin postmodernizm kelimesini 1974 yılında eserinde kullanması ile olmuştur. Arnold Joseph Toynbee, batının İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemini “postmodern” olarak tanımlamaktadır.

Postmodernizm genel olarak, modernizmin zaman içerisinde evrilmesiyle ortaya çıkan ve kitleleri rahatsız eden problemlere karşı şekillenmiştir. Modernizmin yarattığı sorunlara eleştirisel bakış açısıyla yaklaşmayı esas alan postmodern akım bir dönem etkisini sürdürmüştür. Modernizmin son zamanlarında ortaya çıkan bu problemler kısaca şunlardır;

• Modernizmin temelinde yer alan hümanizm etrafında şekillenen, ekonomik ve siyasi modeller sorgulanmaya başlamıştır,
• Küreselleşme ve tüketim toplumu olma yönünde hızlı bir değişim başlamıştır,
• İnsan hakları ve demokrasi kavramına bakış açısı oldukça büyük yara almıştır,
• Teknolojik gelişim ve büyüyen sanayi, kapitalist sistemin çarklarında insanları ezmeye başlamıştır,
• Gelişen ekonomiler güç savaşlarını beraberinde getirmiştir. Ekonomiler silah üretimine ağırlık vermiş ve nükleer silahlanma ile sonuçlanan bir süreç yaşanmıştır,
• Kontrolsüz sanayileşme sonucu insanlar kendi elleri ile doğaya zarar vermeye başlamış ve bu doğal yaşamı negatif olarak etkilemiştir,
• Kapitalist sermaye insanları tekdüze sisteme iterek, bir nevi modern kölelik sistemine yol açmıştır,
• Bireysel özgürlükler zarar görmüş ve insanlar kalabalıklar içinde yalnızlaşmıştır,
• Tüm bu gerçekler ışığında insanlar güvensizlik ve kimlik problemleri yaşamaya başlamıştır.

Yukarıdaki temel problemlerin ve büyük yıkımlara sebep olan İkinci Dünya Savaş’ının etkisiyle, artık insanlar yeni arayışlar içerisine girmiştir. Mevcut sistem sorgulanmaya başlamış ve insan odaklı(!) olarak ifade edilen modernizmin fazlasıyla akılcı yaklaşımına olan karşıtlık hızla yayılmıştır. Cezayir Bağımsızlık Savaşı ve 1968 Paris olayları postmodernizme hız kazandıran diğer tarihsel olaylar arasında yer almaktadır.

Fransa’nın 1827 yıllarında başlayan Cezayir işgal süreci, 1 Kasım 1954 tarihinde halkın ayaklanma bildirgesi ile başka bir boyuta taşınmıştır. Cezayir Fransa’nın tüm baskılarına karşın, 1 Temmuz 1962 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. 1964 Eylül’ünde Berkeley Üniversitesi’nde yapılan Vietnam Savaşı karşıtı protestolar ve 1968 Fransa öğrenci ayaklanmaları ise sürecin devamı niteliğindedir. Tüm bu konjonktürel siyasi etkilerin, postmodernizm akımın ortaya çıkmasında yapı taşları olduğunu ifade edebiliriz.

Postmodernizm Özellikleri Nelerdir?

Postmodernizm özellikleri ana maddeler halinde şu şekilde sıralanabilir;

• Postmodernizm; rasyonalizm, kapitalizm, pozitivizm, liberalizm gibi tüm kavramların karşısındadır,
• Modernizm ve yarattığı değerlere karşı sorgulayıcıdır,
• Eklektizm hakimdir. Sentez yerini parçalanmaya bırakır ve bu parçalar bütünleştirilemez; ancak birbirine iliştirilebilir,
• Genel geçer evrensel bütünlük yerine her türlü çoğulculuk tercih edilir,
• Milli ve evrensel kültür anlayışı reddedilir,
• Bütün otoritelere ve kuralcılığa karşı bir görüş vardır. Tek bir gerçek ve anlam vardır kavramı yerine çoklu gerçek ve anlamlar üzerinde durulur,
• Genel olarak toplumun her alanındaki kural ve düzenlere karşı, bozucu ve reddedici bir tavır hakimdir,
• Geleneksel kavramlar ve bakış açıları sorgulanarak, ironik bir tavır ve alaycılık sergilenir,
• Zıt kutuplar bir arada kullanılır; geçmiş – şimdi, geleneksel – modern, sağ – sol vb.
• Din kavramına karşı daha olumlu bir tavır sergilenir,
• Aşırı görecelik hakimdir,
• Gerçekliğin yerine imgeler tercih edilir,
• Doğru ve yanlış zıtlığına karşı, her şey doğrudur veya her şey yanlıştır bakış açısı vardır,
• Geçmişin sahip olduğu kendi gerçekleri ile birlikte yaşatılması istenir,
• Geçmiş ile güncel arasındaki bağları koparmamak esastır,
• Postmodernizm; tarih, hukuk, edebiyat, biyoloji, coğrafya, güzel sanatlar, tıp, siyaset, felsefe ve mimari gibi çok farklı alanlarda etkisini hissettirmiştir.

Postmodernizm Temsilcileri

Postmodernizmin hakim olduğu dönemde, sanatçıların genel olarak modernizmin getirdiği kısıtlayıcı ve kuralcı bakış açısından sıyrılmaya çalıştığı görülmektedir. Bu dönem ile birlikte daha çok sezgi, duygu, yaratıcılık, fantezi ve hayal gücüne sahip eserler ortaya çıkmıştır. Postmodernizmin gelişiminde büyük pay genellikle Fransızlara verilse de postmodernizme ilham kaynağı olanların Alman filozofları olduğu düşünülmektedir. Özellikle, “İlerleme yalnızca modern bir düşüncedir, fakat yanlış bir düşüncedir.” diyen Nietzsche, Heidegger ve Soren Kierkegaard gibi filozoflar, postmodernizm felsefesinin ortaya çıkmasına büyük katkı sağlamışlardır.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi birçok farklı alanda karşımıza çıkmakta olan postmodenizmin bir çok önemli temsilcileri bulunmaktadır. Sizler için seçtiğimiz bazı önemli postmodernizm temsilcileri şunlardır:

* Ressam: Robert Rauschenberg (1925 – 2008)

* Ressam: Gerhard Richter (1932 – )

* Ressam: Chris Ofili (1968 – )

* Yazar: Umberto Eco (1932 – 2016)

* Yazar: Italo Calvino (1923 – 1985)

* Yazar: Paul Auster (1947 – )

* Yazar: Salman Rushdie (1947 – )

* Şair: Allen Ginsberg (1926 – 1997)

* Şair: Paul Hoover (1946 – )

* Şair: Susan Howe (1937 – )

* Mimar: Michael Graves (1934 – 2015)

* Mimar: James Stirling (1926 – 1992)

* Mimar: Robert Venturi (1925 – 2018)

Türkiye’de Postmodernizm Akımı

Postmodernizm akımının öne çıkmaya başladığı yıllar Türkiye açısından oldukça çalkantılı bir döneme denk gelmiştir. Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’na katılmamış olsa bile 1960, 1971, 1980 yıllarında ülkede yaşanan darbeler, dışa kapalı olan ülkenin fikri ve ticari üretim anlamında en zor dönemleri arasında yer almaktadır. 1980 sonrası ekonomik olarak yavaş yavaş dışa açılmaya başlayan Türkiye’de genel anlamda bir farklılaşma süreci başlamıştır.

Öncelikle 1990 yılları itibarıyla batıya kapıların açılması sonucunda, var olan yabancı eserlerin çevrilmesi ve yurt dışı ziyaretleri ile batıyı tanıyabilme şansı doğmuştur. Bu vesile ile ilerleyen dönemlerde modernizm ve postmodernizm kavramlarının Türkiye’deki anlaşılma süreci daha sağlıklı bir hal almıştır.

Ülkemizde, özellikle mimari ve edebiyat alanında postmodern olarak adlandırılabilecek bazı çalışmalar bulunmaktadır. Orhan Pamuk, Oğuz Atay, Pınar Kür, Yusuf Atılgan, Adalet Ağaoğlu gibi ünlü yazarların bazı eserleri bu kategoride yer almaktadır. Ayrıca ekonomik gelişmeler paralelinde ortaya çıkan alışveriş merkezleri ve gökdelenler ile ülkemizde çeşitli postmodern ve modern mimari örnekleri görmek mümkündür.

Bu yazımızda, ‘Postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir‘ sorusunu kısaca cevaplamaya çalıştık. 19. ve 20. yüzyılın iki önemli akımı hakkında daha fazla bilgi almak için ‘postmodernizm ve modernizm arasındaki farklar‘ yazımızı ve ‘modernizm akımı ve özellikleri‘ yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, postmodernizmin mimari üzerindeki etkisini daha iyi anlamak için ‘postmodern mimari‘ hakkındaki yazımızı okumayı unutmayın!

Bu Yazı Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Modernizm basit bir tanımla ifade edilip geçilmeyecek kadar geniş bir kavramdır. Kısaca tanımlamak gerekirse modernizm, insanların refaha kavuşması paralelinde Rönesans ve Reform hareketleri ile ortaya çıkmaya başlayan; resim, edebiyat, mimari gibi alanlarda etkili olmuş yenilikçi bir akımdır. Bu dönemde, din eksenli düşünce tarzı yerini hümanizm temelinde akılcılık, bilginin evrenselliği, barış ve özgürlük kavramlarına bırakmıştır.

Modernizm, etkisini İkinci Dünya Savaşı’na kadar sürdürmüş olan bir fikir ve sanat akımıdır. İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde yerini postmodern akıma bırakmıştır. Postmodernizm ise modernizmin etkin olduğu dönem içerisinde ortaya çıkan önemli ve temel problemlere tepki olarak doğmuştur. Postmodernizm ile ilgili daha detaylı bilgi almak için ‘Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir‘ isimli yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu yazımızda, yakın geçmiş dönemin en önemli fikir ve sanat akımlarından biri olan ‘Modernizm nedir‘, ‘Modernizm akımı ve özellikleri nelerdir‘ sorularının cevaplarını inceledik:

Modernizm Nedir?

Modernizm, Latince “hemen, şimdi, yeni” anlamına gelmekte olan “modo” kelimesinden türeyen “modernus” sözcüğünden gelmektedir. Modernus kelimesinin ilk kullanışı ise oldukça eskilere dayanmaktadır. Bu kavram, yaklaşık olarak 5. yüzyılda Paganizmden Hristiyanlığa geçiş esnasında, Hristiyanlığın eskiye göre daha farklı özelliklere sahip olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır. Bir nevi Hristiyanlığın modern olmak ile eşdeğer olması şeklinde tanımlanabilir. “Yeni ve güncel” anlamında kullanılan “modern” kavramı ise günümüze gelene kadar ilk kullanım şekline göre büyük bir değişim geçirmiştir.

Modernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Modern Mimari hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Modernizm Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Yakın tarihten günümüze kadar geçen zaman incelendiğinde; özgür düşünce, bilgi ve insan temelli yaklaşımların geçmişinin maalesef çok eskilere dayanmadığını ifade edebiliriz. Din temelli baskıcı yaklaşımlar, savaşlar, kıtlık, yaşama gayesi vb. kavramlar insanlığın özgürleşmesinde daima büyük engeller olarak karşımıza çıkmıştır. Ta ki 17. ve 18. yüzyıllarda Rönesans ile başlayan aydınlanma dönemine kadar.

Modernizmin temellerinin atıldığı bu dönemde, dünyada coğrafi keşiflerin yapılması ve bununla beraber deniz ticaretinin artması, dönemin İtalya’sında zenginliğe ve refaha sebep olmuştur. Kilisenin baskısının azalması ile beraber Medici ailesi gibi dönemin ünlü ve zengin aristokratlarının sanata ve sanatçılara olan ilgisi artmıştır. Bu da aristokrat ailelerin sanata ve sanatçılara yatırımını beraberinde getirmiştir.

Yine bu dönemde hümanizm, başta İtalya olmak üzere tüm Avrupa’yı etkisi altına almıştır. Tüm bu olgular ışığında, temeli Reform ve Rönesans hareketi olan; özgürlük, akıl, demokrasi, laiklik, eşitlik vb. kavramların konuşulmaya başladığı aydınlanma dönemi başlamıştır.

Modernizm nedir sorusunun cevabı ise yukarıda bahsi geçen tüm bu kavramların geçen zaman içerisinde olgunlaşması paralelinde, 19. yüzyıl sonlarında ve 20. yüzyıl başlarında batılı dünyada egemen olan bir dünya görüşü, fikir ve sanat akımıdır.

Modernizm aslında hem modern yaşam tarzını, hem de kültürel gelişmeyi ifade eder. Bu kavramın günümüze gelmesinde emeği geçen en önemli düşünürler ise Jean Jack Rousseau, Descartes, Montesquie ve Kant olmuştur. Özellikle Kant, modernizmin daha sağlam temeller ile ortaya çıkmasına öncülük eden çalışmalar yapmıştır.

Modernizmin Özellikleri Nelerdir?

Modernizmin özellikleri ana maddeler halinde şu şekilde sıralanabilir;

• Modernizm rasyoneldir ve pozitivisttir,
• Bilimsel olarak denemeler yapmak, ispat çabasında olmak, her türlü bilgi kaynağı ve otoriteye eleştirisel yaklaşmak temel prensipleri arasındadır,
• Özünde insan aklına güvenmek ve insan haklarına saygı yatmaktadır.
• Din, tarih, ahlak, hukuk, felsefe vb. kavramların sebep sonuç ilişkisi ekseninde sert eleştirisi mevcuttur,
• Geleneksel düşünce yapısı ile çatışır; bilimsel bakış açısı ve rasyonel düşünce hakimdir,
• İnsanlığın akıl ve bilim temelinde gelişebileceğini ifade eder, geçmiş bilgilerin günümüz için faydalı olabileceğine inanılır,
• Nesnel gerçeklik prensibi paralelinde hareket eder, evrenseldir ve ilerleyici kavramları savunur,
• Etik ve ahlak kavramlarının tüm dünya için aynı olması gerektiği düşünülmektedir,
• Hayat amaçlarının objektif bakış açısıyla belirlenmesi ve bu şekilde yaşanması gerektiği ifade edilir,
• Kentlilik, sosyal yaşamın rasyonelleşmesi, bireyselleşme, demokrasi, laiklik, uzmanlaşma, teknoloji gibi kavramlar hakimdir,
• Felsefe, resim, müzik, edebiyat, mimari gibi farklı alanlarda etkisini hissettirmiştir.

Yukarıda sıralanmış olan maddelerin hakim olduğu modernizm, insan odaklı yaklaşımı sayesinde ilk dönemlerinde oldukça verimli sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Fakat zaman içerisinde teknolojik gelişmeler, küreselleşme ve kapitalizmin baskın gelen yönleri, insan temelli bu yaklaşımı sonu savaşlarla biten çıkmaz bir yola sokmuştur. Dönem içerisinde insan öncelikli olan sistem, yerini bir nevi modern köleliğin hakim olduğu bir döneme bırakmıştır. Bunun sonucu olarak, tepkisel yaklaşımın ve modernizm eleştirilerinin hakim olduğu postmodernizm ortaya çıkmıştır.

Modernizm Akımı Temsilcileri

Listeye geçmeden önce modernizm ve eleştirisel felsefenin kurucularından olan ünlü Alman filozof Immanuel Kant’tan (1724 – 1804) ayrı olarak bahsetmemiz gerekmektedir. Başlangıçta fizik ve astronomi alanlarında yazıları olan Kant, 1770’li yıllardan sonra 18. yüzyılın ünlü filozoflarından David Hume ve Jean-Jacques Rousseau etkisiyle eleştirisel felsefe konusunda çalışmalarına başlamıştır.

Resimden edebiyata, mimariden şiire her sanat dalı için ayrı bir etki dönemi olan modernizm için çok daha detaylı analizler yapılması gerekmektedir. Özet niteliği taşıyan bu yazımızda, modernizm akımının farklı alanlardaki başlıca temsilcilerini ve bazı önemli eserlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

* Ressam, George Pierre Seurat (1859 – 1891)

* Ressam, Édouard Manet (1832 – 1883)

* Ressam, Edvard Munch (1863 – 1944)

* Yazar, Gustave Flaubert (1821 – 1880)

* Yazar, James Joyce (1882 – 1941)

* Yazar, Virginia Woolf (1882 – 1941)

* Şair, Charles Pierre Baudelaire (1821 – 1867)

* Şair, Thomas Stearns Eliot (1888 – 1965)

* Şair, Ezra Pound (1885 – 1972)

* Matematikçi, Richard Dedekind (1831 – 1916)

* Fizikçi ve filozof, Ludwig Boltzmann (1844 – 1906)

* Mimar, Joseph Paxton (1803 – 1865)

* Mimar, François Coignet (1814 – 1888)

* Mimar, William Le Baron Jenney (1832 – 1907)

Türkiye’de Modernizm Akımı

Rönesans ve Reform hareketleri sonrasında batıda yaşanan Fransız Devrimi gibi büyük olaylar, dönemin Osmanlı Devleti için de bazı şeylerin eskisi gibi olamayacağının habercisi gibiydi. Doğu ile batı arasında kalan Osmanlı için ise bu süreç biraz daha zorlayıcı olmuştur. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi ile başlayan Osmanlı modernleşme süreci, Cumhuriyet döneminde devam ederek tamamlanmıştır. Sanayi devrimi ile desteklenemeyen bu modernizm yaklaşımı, tüm dünyada olduğu gibi ayrımcılık problemini de beraberinde getirmiştir. Doğal olarak o yıllarda yaşanan tüm bu gelişmelerin kültürel anlamda hem Osmanlı hem de yeni Cumhuriyet için yansımaları derin olmuştur.

1907 yılında Osman Hamdi Bey tarafından çizilen bu eser dönemin eleştirmenleri tarafından; geri kalmış bir toplumu çağdaşlaştırmaya çalışan bir aydının yorgun halini ifade ettiği şeklinde yorumlanmıştır. Türkiye’de modernizmin sanat üzerine etkisi, büyük Osmanlı İmparatorluğunun çöküşü ve genç Cumhuriyet’in kuruluşu sonrasında hissedilmeye başlanmıştır.

Bu yazımızda, ‘Modernizm nedir – Modernizm akımı ve özellikleri nelerdir‘ sorusunu kısaca cevaplamaya çalıştık. 19. ve 20. yüzyılın birbirini takip eden iki önemli akımı hakkında daha fazla bilgi almak için ‘postmodernizm ve modernizm arasındaki farklar‘ yazımızı ve ‘postmodernizm nedir ve özellikleri nelerdir‘ yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, modernizmi tüm yönleriyle anlamak için uluslararası stil olarak da anılan ‘modern mimari‘ hakkındaki yazımızı okumayı unutmayın!

Bu Yazı Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Genellikle bir arada kullanılan modernizm ve postmodernizm kavramları, aslında birbirine taban tabana zıt görüşleri savunan iki farklı düşünce yapısını ifade etmektedir. 19. ve 20. yüzyıla damgasını vuran akımlar olan modernizm postmodernizm arasındaki farklar hakkında bilgi vermeden önce kısaca ‘modernizm ve postmodernizm nedir‘ sorusunu cevapladık. İyi okumalar… 🙂

Modernizm Nedir?

19. yüzyıl ortalarında ortaya çıkan modernizm kelimesinin kökeni Latince “modernus” kelimesine dayanmaktadır. Kelime anlamı olarak “yeni ve güncel” anlamında kullanılan modern kavramı, hümanizm temelinde oluşan Rönesans aydınlanma döneminin devamı niteliğindedir. Özünde modern yaşam tarzını ve kültürel gelişmeyi ifade etmektedir. Ahlak, hukuk, felsefe, din, tarih gibi kavramları sebep sonuç ilişkisi ekseninde sert bir şekilde eleştirmektedir.

Daha detaya inildiğinde modernizm fikrinin temeli 18. yüzyıla kadar dayanmaktadır. David Hume ve Jean-Jacques Rousseau etkisiyle, felsefe konusundaki çalışmalarına başlayan Immanuel Kant için modernizm akımın ortaya çıkmasına sebep olan fikirlerin babasıdır diyebiliriz.

‘Modernizm nedir’, ‘Modernizm neden ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Modernizmin özellikleri nelerdir’ ve ‘Modernizmin temsilcileri kimlerdir’ sorularının cevaplarını öğrenmek için Modernizm Nedir? Modernizm Akımı ve Özellikleri isimli yazımızı okumayı unutmayın!

Postmodernizm Nedir?

“Post” eklendiği kelimeye “- den sonra” anlamı katan bir ön ektir. Bu bağlamda basitçe; Postmodernizm, modernizmden sonra gelen, modernizmden devam eden veya daha kapsamlı olarak modernizmden kaynaklanan sorunların aşılmaya çalışıldığı dönem anlamına gelmektedir. 20. yüzyıl ortalarında, İkinci Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkmaya başlayan postmodernizm akımı; mimari, resim, felsefe, edebiyat ve daha birçok alanda etkili olarak modernizmi sert bir şekilde eleştirmiştir.

Teknolojik yenilikler ve sanayinin gelişmesi paralelinde modernizm akımı, yozlaşmaya başlamış ve insan odaklı bir felsefe yerine daha çok insanı sömüren bir olguya dönüşmüştür. İşte tam da bu temele dayanan modernizm karşıtlığı, İkinci Dünya Savaşını takip eden Cezayir’in özgürlük süreci ve Paris öğrenci ayaklanmaları ile kendine çok daha sağlam bir zemin oluşturmuştur.

‘Postmodernizm nedir’, ‘Postmodernizm neden ve nasıl ortaya çıkmıştır’, ‘Postmodernizmin özellikleri nelerdir’ ve ‘Postmodernizmin temsilcileri kimlerdir’ sorularının cevaplarını öğrenmek için Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir isimli yazımızı okumayı unutmayın!

Modernizm Postmodernizm Arasındaki Farklar Nelerdir?

19. ve 20. yüzyıla damgasını vuran modernizm postmodernizm arasındaki farklar şunlardır:

• Ortaya çıktıkları dönemler incelendiğinde, modernizm akımı 19. yüzyıl ortalarında görülmeye başlamıştır. Postmodernizm ise İkinci Dünya Savaşı sonrası filizlenmeye başlamış ve genel olarak 20. yüzyılın ikinci yarısında geniş kitlelere ulaşmayı başarmıştır.

• “İnsan odaklı olma” tezi ile ortaya çıkan modernizm felsefesinde; rasyonalizm, kapitalizm, pozitivizm gibi kavramlar savunulur. Geçen zaman içerisinde tüm bu kavramların insanlara zarar vermeye başladığını düşünen postmodernist düşünce ise bahsi geçen kavramların tam olarak karşısında konumlanmıştır.

• Modernizm akıl ve bilim temelinde daha çok sentez odaklı bir yaklaşım izlemiştir. Postmodernizm ise bütünleştirilemez, ancak iliştirilebilir parçalar ve eklektizm(seçmecilik) odağında bir yaklaşıma sahiptir.

• Rönesans sonrası aydınlanma düşüncesi ile şekillenmeye başlayan modernizm, din kavramına karşı aşırı sorgulayıcıdır. Postmodernizm ise geçmiş ile daha yakın bir ilişki kurmayı tercih etmiş ve din kavramına daha olumlu yaklaşmıştır.

• Modernizm, benimsediği evrensel bütünlük felsefesi paralelinde genel kabulleri savunmaktadır. Postmodernizmde ise genelleme reddedilerek çoğulculuk desteklenmektedir.

• Modernizmin ilk zamanlarında herkesin benimsediği; demokrasi, laiklik, teknoloji ve insan hakları gibi kavramlar öne çıkmış ve akımın en önemli olguları olmayı başarmıştır. Postmodernizm ise tüm bu kavramların zamanla yanlış işletildiğini, yarardan çok zarar getirdiğini ve insanları köleleştirdiği iddia etmektedir.

• Modernizm temel olarak, ulaşılabilen tek bir gerçek ve tek bir anlam üzerine odaklanmaktadır. Postmodernizm ise tek kavramı yerine birden çok gerçek ve birden çok anlam felsefesini izlemektedir.

• Modernistler dönemin şartları ve bakış açıları sebebiyle politikadan uzak bir yaklaşım sergilemişlerdir. Postmodernistler ise içinde bulundukları dönem ve gelişen dünya paralelinde kitlelere yayılan politikaya karşı kayıtsız kalamamıştır. Postmodernistler modernistlere göre politikanın daha çok içinde olmuşlardır.

• Modernizm genel olarak felsefe, resim, müzik, edebiyat, mimari gibi çeşitli alanlarda etkisini hissettirmiştir. Postmodernizm ise çok daha geniş bir yelpazede etkilerini göstermiştir. Örnek vermek gerekirse postmodernizm, mimariden zoolojiye kadar çok farklı disiplinlerle ilgilenmiştir. Benzer şekilde; tarih, hukuk, edebiyat, biyoloji, coğrafya, tüm sanat dalları, tıp, siyaset, felsefe alanlarında da etkisini göstermiştir.

Modernizmin ve postmodernizmin mimarideki karşılığını öğrenmek için Modern Mimari ve Postmodern Mimari hakkındaki yazılarımızı okuyabilirsiniz.

• Modernizmde etik ve ahlak kavramlarının tüm dünya için aynı olması gerektiği düşünülmektedir. Postmodernizm ise genel geçer kavramlara karşıt bir tutum izlemektedir. Her anlamda çoğulculuk tercih edilmiştir.

• Modernizm milli ve evrensel bir kültür anlayışını savunmaktadır. Postmodernizm ise tam tersi bir bakış açısına sahiptir.

• Modernizmin geçmişe bakış açısı daha sığdır. Postmodernizmde ise geçmiş önemlidir ve geçmişin kendi gerçekleri doğrultusunda yaşatılması fikri savunulmaktadır.

Çok büyük filozoflar tarafından temelleri atılan bu iki düşünce yapısı, zaman içerisinde evrilerek hala etkisini sürdüren akımlar olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bir yanda modernizm fikrine ilham veren ünlü Alman filozof Immanuel Kant; diğer tarafta ise postmodernizm fikrinin fitilini ateşleyen düşünürlerden biri olan ünlü Alman filozof Friedrich Nietzsche.

Günümüzde ise Habermas, Anthony Giddens gibi birçok düşünür aslında modernizmin sona ermediğini savunmaktadırlar. Postmodernizmin birçok fikrini kabul eden bu düşünürler, bu yeni gerçeklikleri modernizmin içindeki olgular olarak tanımlamaktadırlar.

Bu yazımızda, ‘Modernizm ve Postmodernizm Nedir’, ‘Modernizm Postmodernizm Arasındaki Farklar Nelerdir‘ sorularının cevapları hakkında genel bir bilgi verdik. 19. ve 20. yüzyılın bu iki önemli akımı hakkında daha detaylı bilgi almak için ‘Postmodernizm Nedir ve Özellikleri Nelerdir‘ ile ‘Modernizm Nedir – Modernizm Akımı ve Özellikleri‘ yazılarımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Bu Yazı Modernizm ve Postmodernizm Arasındaki Farklar İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Rokoko Nedir?

Rokoko kelimesi, Fransızcada kaya anlamına gelen “rocaille” ile midye kabuğu anlamına gelen “coquillage” sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur. Rokoko, çıktığı dönemde “modası geçmiş olan” anlamında kullanılmaktaydı. Günümüzde de aşina olduğumuz rokoko kelimesi; mimari, sanat, mobilya ve müzik gibi çeşitli alanlarda belirli bir tarzı ifade etmek için kullanılmaktadır.

Bu yazımızda, konutların iç tasarımına kadar etkilemiş belki de ilk mimari stil olan rokoko sanatının mimari yansımalarını inceleyeceğiz.

Not: Tarih öncesinden günümüze kısaca Mimarlık Tarihi Dönemleri ve A’dan Z’ye Mimari Üsluplar yazımızı okumayı unutmayın!

Rokoko Mimari Ne Zaman ve Nerede Ortaya Çıkmıştır?

Rokoko mimari 18. Yüzyılın başlarında Paris’te ortaya çıkmıştır. Birçok sanat akımında olduğu gibi rokoko da kendisinden bir önceki akım olan barok mimarinin özelliklerine eleştirel bir yaklaşım olarak kendini göstermiştir. Kronolojik olarak incelediğimizde Rokoko mimari, Barok mimari akımının sonunda ortaya çıkmış ve 18. yüzyıl sonlarına doğru yerini Neoklasizm almıştır. Mimari bir akım olmanın ötesinde Rokoko, Fransız Kralı XIV. Louis in 1715’deki ölümünden 1789 Fransız devrimine kadar geçen süreyi ifade etmektedir. Hatta bazı kaynaklar tarafından 18. Yüzyıl, Rokoko dönemi olarak kabul edilir.

Dekorasyon alanında klasik süslemelerden oldukça farklı olan bu hafif ve eğri çizgili süsleme anlayışının bilinen ilk örneklerinden birini Paris’te ki Hotel de Soubise salon süslemelerinde görmek mümkündür.

Rokoko mimarisinin ilk çıktığı yer Paris olsa da, göreceli olarak barış ortamında doğan bu tarz, gezici sanatçılar sayesinde kısa sürede kendini Fransa’nın dışında İngiltere, Almanya, Rusya, Avusturya, İspanya gibi ülkelerde de göstermeye başlamıştır.

Rokoko Mimari Neden ve Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Rokoko Mimari, ‘Güneş Kral’ olarak adlandırılan XIV. Louis’in sarayında yaşayan soylu saray üyelerinin, Barok mimariden sıkılarak yenilik aramaları sebebiyle ortaya çıkmıştır. Versay Sarayı’nda yaşamak zorunda kalan saray üyeleri, kendilerini ya saraydaki dar ve bakımsız konutlarda ya da kasabanın kötü konutlarında buldular. Bu dönem içerisinde Le Brun tarafından Barok klasik üslupta tasarlanan, ağır ve kasvetli iç mekanların verdiği sıkıntıyı oldukça fazla yaşadılar.

Bunların etkisi temelinde XIV. Louis’in ölümüyle beraber Versay’dan dışarı büyük bir göç başladı. Soylular Versay’dan ayrılarak Paris’in merkezine gitmiş ve kentin kenar mahallelerinde kendilerine özel ferah evler ve oteller yaptırmışlardır. Bu yapılar ev tasarımındaki yeni özgürlüğün habercisi olmuştur. Jean Courtonne tarafından 1722 tarihinde tasarlanan Hotel de Matignon bunun en güzel örneklerinden biridir.

Rokoko Mimarinin Özellikleri Nelerdir?

İlk bakışta merak ve huzur duygusu yaratan Rokoko tarzı, Barok mimarinin aksine dinsel öğelerden daha çok iç mekanlar ve konut, otel vb. yapılar üzerinde kendini göstermiştir. Rokoko; akıp giden kıvrımlı formların zenginliği ve estetik tasarımları ile öne çıkar. Açık renklerin ve ferah atmosferlerin baskın olduğu Rokoko mimarinin genel özellikleri kısaca şunlardır:

• Süslemelerde C ve S kavisi kullanımı
• Deniz kabuğu, yaprak, kuş ve bitki motifleri kullanımı
• Çiçek ve otların büyürken oluşturduğu kıvrımlardan ilham alan çizgiler
• Ayna ve mücevherlerle kaplanmış yüzeyler
• Asimetrik ve düzensiz unsurlar
• Beyaz alçı sıvanın abartılı kullanımı
• Binaların dış tasarımın sade, iç tasarımın ise detaylı oluşu
• Çin ve Japon tarzı desenlerin kullanımı ve oryantalist tasarımlar
• Barok mimariye göre daha sade, yalın ve yumuşatılmış bir stil

Rokoko Mimari ile Barok Mimari Arasındaki Farklar Nelerdir?

İlk bakışta benzer ve birbirlerinden sonra gelen akımlar olduğundan tarz olarak yakın oldukları düşünülse de Rokoko ve Barok Mimari arasında bazı temel farklar mevcuttur. Bu iki tarzın en belirgin farklarını şöyle sıralayabiliriz:

• Barok mimari temelinde din öğesi daha baskındır ve çıkış amacı Katolik dinini Protestanlığa karşı yüceltmektir. Rokoko mimarinin temelinde ise yaşam alanlarını güzelleştirmek vardır.
• Barok mimari daha çok şatafat, ihtişam ve gösteriş odaklı iken; Rokoko tarzında biraz daha sadelik ve ferah ortamlar oluşturmak ön plana çıkmaktadır.
• Rokoko mimaride asimetrik eğri, C ve S şeklinde kıvrımlar kullanılır. Barok mimari de ise bu tarz kıvrımların kullanımı azdır.
• Rokoko mimaride doğal figürlerin ve çiçek figürlerinin kullanımı oldukça fazladır. Barok mimaride ise çiçek figürleri fazla tercih edilmez.
• Rokoko tarzı süslemelerde Çin ve Japon kültürüne ait öğeler kullanılır. Barok mimaride bu tarz bir kullanım söz konusu değildir.
• Barok mimarinin çıkış yeri Roma-İtalya iken, Rokoko tarzı Paris-Fransa’da ortaya çıkmıştır.
• Rokoko mimarinin temel öğesi iç mekan tasarımıdır. Barok mimari, iç mekanın yanı sıra peyzaj tasarımı konusunda da oldukça önemli bir stildir.

İlgili Yazılar: Barok Mimari Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Avrupa’dan Rokoko Mimari Örnekleri:

Amalienburg Sarayı, Münih, Almanya

Rokoko tarzı 1730 yılından 1770 yılına kadar uzanan süre zarfında Almanya’da etkili olmuştur. Fransa basınını takip eden kesimin yanı sıra, gezgin Fransız mimar ve dekoratörlerin etkisi ile Almanya’da görülmeye başlamıştır. Alman mimarlar rokoko tarzını benimsemiş, ancak Fransız tarzının ötesinde daha asimetrik ve daha süslü bir şekilde kullanmayı tercih etmiştir. Dik açıları olmayan beyaz ve soluk pastel duvarlar, yaldızlı ve gümüş içeren dekoratif öğelerle süslenmiştir. İlk önemli yapı, Fransız mimar François de Cuvilliés tarafından 1739 yılında yapımı tamamlanan Münih şehrindeki Amalienburg Sarayı ve av köşküdür.

Branicki Sarayı, Varşova, Polonya

Almanya ile benzer özellikler gösteren Polonya içerisinde de Rokoko tarzında farklı mimari eserler bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi Varşova’ da bulunan ve Polonya’nın Versay’ı olarak bilinen Branicki Sarayı’dır.

Catherine Sarayı, St. Petersburg, Rusya

1.Petro namı diğer Deli Petro’nun eşi olan İmparatoriçe Catherine tarafından, Rococo temelli restorasyon geçiren saray 1756 yılında tamamlanmıştır. Restorasyonu esnasında iç tasarım için yaklaşık 100 kg altın kullanıldığı ifade edilen saray, Rococo mimarisinin en ihtişamlı eserlerinden biridir. Bir dönem Rusya’nın Versay’ı olarak da adlandırılmıştır.

İlgili Yazılar: Rokoko Dönemi Mimari Örnekleri

Türkiye’de Rokoko Mimarinin Uygulandığı Önemli Yapılar:

Ülkemizde rokoko tarzı, Fransa karalı XV. Louis’in devrin sanat özelliklerini yansıtan hediyeleri, Sultan III. Ahmed’e göndermesinden sonra görülmeye başlamıştır. İlk başlarda çok tasvip edilmese de daha sonra süslemelerde yerini almaya başlayan rokoko tarzı, Osmanlı mimarisinde de kendine bir yer edinmiştir.

Dönem içerisinde gerçekleştirilen bazı rokoko uygulamaları;

• Dolmabahçe Sarayı Muayede Salonu’ndaki kemerler, çiçekli vazolar, kubbe eteğinde kıvrımlı, kartuşlu, istiridye kabuklu, vazolu bir süsleme kuşağı rokoko tarzı süsleme özelliklerini yansıtmaktadır.
• Dolmabahçe Cami içindeki süslemelerde; geniş yapraklar, dallar ve çiçek demetlerinde rokoko tarzı görülmektedir.
• Ortaköy Cami’nin cephelerinde yer alan rokoko tarzındaki kabartmaların yanı sıra cami içinde istiridye kabuğunu andıran formlar ve bunların arasında bulunan yeşil renkli dallarda rokoko tarzını görmekteyiz.
• Yine Küçüksu Kasrı, Ihlamur Kasrı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız Sarayı bünyesindeki Şale Köşkü’nün odalarında ve salonunda zengin rokoko süsleme örnekleri mevcuttur.

Bu Yazı Rokoko Mimari Nedir? İlk Olarak Şu Sitede Yayınlanmıştır: DeCombo. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.